حدس و گمان: برداشت یا پیش‌بینی بدون شواهد کافی.

حدس و گمان: برداشت یا پیش‌بینی بدون شواهد کافی

دو چهرهٔ حدس: گاهی کمک می‌کند، گاهی فریب می‌دهد

حدس زدن مثل این می‌ماند که جواب یک سؤال را بدون دیدن همهٔ نشانه‌ها بگویید. گاهی حدس‌ها سودمندند؛ مثلاً وقتی در مسابقهٔ ورزشی پیش‌بینی می‌کنید کدام تیم برنده می‌شود. اما گاهی خطرناک‌اند؛ مثل وقتی که بدون پرسیدن، حدس می‌زنید دوستتان از دست شما عصبانی است، در حالی که شاید فقط خسته باشد.

تفاوت اصلی در شواهد است. اگر شواهد کافی داشته باشید، دیگر به آن «گمان» نمی‌گویند، بلکه «نتیجه‌گیری» یا «پیش‌بینی منطقی» نام دارد. برای روشن‌تر شدن، جدول زیر را ببینید:

نمونه‌های روزمره از حدس زدن در حیاط مدرسه و خانه

فرض کنید سارا هنگام زنگ تفریح می‌بیند که دو تا از دوستانش کنار دیوار مدرسه با هم نجوا می‌کنند. بلافاصله در ذهنش می‌گوید: «حتماً دارند راجع به من بد حرف می‌زنند.» این یک گمان است، چون هیچ مدرکی ندارد. شاید آنها دربارهٔ فیلمی که دیشب دیده بودند حرف می‌زدند. یا مثلاً وقتی مادرتان دیر به خانه می‌آید و شما بی‌آنکه زنگ بزنید، حدس می‌زنید راهبندان شده است. گاهی این حدس درست از آب درمی‌آید، ولی گاهی هم کاملاً اشتباه است. مشکل از آن جایی شروع می‌شود که به گمان‌هایمان مثل واقعیت عمل کنیم و تصمیم بگیریم؛ مثلاً با دوست قهر کنیم، یا ناراحت شویم بدون اینکه علت را بدانیم.

سه پرسش چالشی دربارهٔ گمان و برداشت