حق دیگران: سهم و حقوقی که هر فرد باید در استفاده از امکانات و آرامش عمومی داشته باشد
تقسیم سهم و حقوق: چه چیزهایی را باید شریک شویم؟
همهٔ ما هر روز از چیزهایی استفاده میکنیم که یکنفره نیستند. مثلاً تاب بازی در بوستان، نیمکت ایستگاه اتوبوس یا آبخوری مدرسه. این وسایل «امکانات عمومی» نام دارند. یعنی متعلق به یک نفر نیستند؛ بلکه به همهٔ مردم تعلق دارند. پس هرکس فقط به اندازهٔ یک سهم از آنها استفاده کند، نه بیشتر. اگر کسی سهم بیشتری بگیرد، حق دیگران از دست میرود.
| موقعیت روزمره | رعایت حق دیگران | نرعایت حق دیگران |
|---|---|---|
| سرسرهٔ بوستان | بعد از ۱ دقیقه پایین میآییم تا نفر بعد برود | مدتها بالای سرسره میمانیم و اجازه نمیدهیم دیگران بازی کنند |
| نوشیدن از آبخوری مدرسه | چند جرعه میخوریم و راه را باز میگذاریم | مدتها آب میخوریم و بقیه معطل میشوند |
| نظر دادن در جمع کلاس | کوتاه صحبت میکنیم تا دیگران هم فرصت داشته باشند | خیلی بلند و طولانی حرف میزنیم و صدای دیگران را میپوشانیم |
مثالهای عینی از زندگی خودمان: یک روز در مدرسه و بوستان
فرض کن در نمازخانهٔ مدرسه نشستهای و مشغول خواندن دعا یا فکر کردن هستی. ناگهان چند نفر با صدای بلند میدوند و حرف میزنند. آرامش تو به هم میریزد. اینجا حق تو از دست رفته است. یا در کتابخانهٔ محله، فقط یک کتاب از مجموعهٔ «قصههای شیرین» باقی مانده. تو آن را قرض میگیری اما تا ۳ هفته برنمیگردانی، در حالی که دیگران هم میخواهند بخوانند. این یعنی سهم دیگران را نگرفتهای. حتی در صف ناهار مدرسه اگر جلو بزنی، حق کسی را که صبورانه ایستاده است، از بین بردهای. رعایت حق دیگران یعنی خودت را جای آنها بگذاری و بپرسی: «اگر من بودم چه حسی داشتم؟».
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ برای روشنتر شدن موضوع
پاسخ: نه! این کار اوضاع را بدتر میکند. بهتر است اول با مهربانی یادآوری کنی. مثلاً بگویی: «لطفاً کمی آرامتر باش، من نمیتوانم تمرکز کنم.» اگر باز هم تکرار کرد، به بزرگتر (معلم، والدین یا مسئول) بگو.
پاسخ: اسباببازی شخصی مال خودت است، نه عمومی. ولی اگر در جمعی از تو میخواهند که لختی بازی کنی، میتوانی دوستانه بگویی: «این مال من است و دوست دارم خودم با آن بازی کنم.» حق دیگران شامل چیزهای شخصی تو نمیشود. اما چیزهای عمومی مثل وسایل کلاس یا آبخوری را حتماً باید تقسیم کنی.
پاسخ: خیر. حق تو این است که آخر صف بایستی و صبر کنی، نه اینکه جلو بزنی. چون اگر همه جلو بزنند، صف معنی ندارد. حق دیگران این است که هرکس به نوبت برسد. تو هم وقتی نوبتت شد، آن وقت حق داری.
• در راهرو مدرسه آرام راه برو و با داد زدن حق دیگران را نگیر.
• اگر دوستی منتظر تاب است، زودتر از تاب پایین بیا.
• در تاکسی یا اتوبوس مدرسه، به اندازهٔ یک صندلی جا بگیر، نه بیشتر.
• کتاب کتابخانه را سرِ وقت برگردان تا دیگری هم بخواند.
• در گروه بازی، به همه فرصت بده تا نظر بدهند، نه فقط خودت.
هر وقت این کارها را انجام دهی، هم آرامش عمومی حفظ میشود، هم همه از امکانات به اندازه میرسند. یادمان باشد دنیا مال همه است، نه فقط مال یک نفر.