جامعهی مورد بررسی: گروهی که پژوهش برای شناخت آن انجام میشود
جامعه و نمونه: دو مفهوم پایهای در پژوهش
جامعهی مورد بررسی به همهی کسانی گفته میشود که پژوهشگر میخواهد دربارهی آنها چیزی بداند. مثلاً اگر بخواهیم بدانیم دانشآموزان یک مدرسه چه غذایی را بیشتر دوست دارند، جامعهی مورد بررسی همهی دانشآموزان آن مدرسه هستند. اما گاهی جامعه خیلی بزرگ است، مانند «همهی دانشآموزان شهر تهران». در این مواقع پژوهشگر نمیتواند از همه نظر بپرسد، چون خیلی وقتگیر و هزینهبر است. به همین دلیل از میان جامعه، یک گروه کوچکتر انتخاب میکند که به آن نمونه میگویند. نمونه باید ویژگیهای جامعه را خوب نشان بدهد.
| مفهوم | معنی ساده | مثال از زندگی دانشآموزی |
|---|---|---|
| جامعه | همهی افراد مورد نظر | همهی ۳۰۰ دانشآموز مدرسه |
| نمونه | بخشی از جامعه که بررسی میشود | ۵۰ نفر از دانشآموزان که از هر کلاس ۵ نفر انتخاب شده |
کاربرد در زندگی روزمره: وقتی خودت پژوهشگر میشوی
فرض کن میخواهی بدانی بچههای محلهات چه بازی کامپیوتری را بیشتر دوست دارند. جامعهی مورد بررسی تو همهی بچههای محله است. اگر محله بزرگ باشد، نمیتوانی از همه بپرسی. در عوض میتوانی از هر کوچه ۲ یا ۳ نفر را انتخاب کنی. به شرطی که سنهای مختلف (مثلاً کلاس اولی تا ششمی) هم در نمونه باشند. این نمونه به تو کمک میکند نظر تقریبی همه را بفهمی. پژوهشگران حرفهای هم همین کار را میکنند: برای فهمیدن نظرات یک جامعه، یک نمونهی خوب انتخاب میکنند.
چالشهای مفهومی: پرسش و پاسخ ساده
پاسخ: چون گاهی جامعه خیلی بزرگ است. مثلاً اگر بخواهیم نظر همهی دانشآموزان ایران را بدانیم، باید از میلیونها نفر بپرسیم که هزینه و زمان زیادی میبرد. با یک نمونهی درست، به نتیجهی نزدیکی میرسیم.
پاسخ: خیر، گاهی نمونه اشتباه انتخاب میشود. مثلاً اگر برای نظرخواهی دربارهی کتاب درسی، فقط از دانشآموزان ممتاز بپرسی، نظر بقیه نادیده میماند. به این مشکل «جامعهی نادرست» میگویند.
پاسخ: پژوهشگران سعی میکنند از همهی قسمتهای جامعه به یک اندازه نمونه بردارند. مثلاً اگر جامعه از ۶ کلاس تشکیل شده، از هر کلاس ۵ نفر را انتخاب کنند تا همهی پایهها دیده شوند.
هرگاه خبری یا نظرسنجی میخوانی که میگوید «نظر ۸۰ درصد مردم چنین است»، به جامعهی مورد بررسی و نمونهی آن دقت کن. اگر نمونه درست انتخاب شده باشد، میتوانی به نتیجه تا حد زیادی اعتماد کنی. وقتی خودت هم میخواهی دربارهی دوستان یا خانوادهات پژوهشی انجام دهی، همیشه اول مشخص کن جامعهات چه کسانی هستند و چه نمونهای از آنها انتخاب میکنی.