محدوده پژوهش: اندازه و چارچوب پژوهش
انتخاب موضوع نه خیلی بزرگ نه خیلی کوچک را یاد بگیر.
چکیده: محدوده پژوهش یعنی مشخص کردن مرزهای موضوع پژوهش. برای پژوهشهای مدرسه باید موضوع را به اندازهای انتخاب کنی که هم به آسانی قابل بررسی باشد، هم اطلاعات کافی دربارهاش پیدا کنی. کلیدواژههای مهم این مقاله عبارتند از: «چارچوب پژوهش»، «اندازه موضوع»، «مرزهای پژوهش» و «موضوع مناسب».
اندازه موضوع را چگونه تعیین کنیم؟
اگر موضوع پژوهش خیلی بزرگ باشد، مثل این میماند که بخواهی همه کتابهای کتابخانه را در یک روز بخوانی. امکانپذیر نیست. از سوی دیگر، اگر موضوع خیلی کوچک باشد، آن قدر اطلاعات کمی پیدا میکنی که نمیتوانی نتیجهگیری درستی داشته باشی. برای همین دانشآموزان باهوش همیشه موضوع خود را در یک چارچوب مشخص تعریف میکنند.
| نوع موضوع | مثال نادرست | مثال درست (دارای محدوده) |
|---|---|---|
| خیلی بزرگ | آبهای روی زمین | چرخه آب در حوضه آبریز تهران |
| خیلی کوچک | آب یک لیوان در مدرسه | میزان مصرف آب آشامیدنی در کلاس ششم دبستان |
مثال عینی از زندگی روزمره
فرض کن میخواهی درباره «بازیهای گروهی» پژوهش کنی. اگر موضوع را «همه بازیهای جهان» انتخاب کنی، هیچ وقت به نتیجه نمیرسی. اما اگر بگویی «بازیهای گروهی که دانشآموزان پایه ششم در زنگ تفریح انجام میدهند»، آن وقت میتوانی با ۲۰ نفر از همکلاسیها گفتوگو کنی و در عرض چند روز پژوهش را تمام کنی. به همین سادگی! تعیین محدوده باعث میشود هم زمانت را بهتر مدیریت کنی، هم نتیجه دقیقتری به دست بیاوری.
نکته: برای محدود کردن موضوع میتوانی از «مکان» (مدرسه، خانه، محله)، «زمان» (هفته گذشته، تعطیلات نوروز) یا «گروه خاص» (دانشآموزان کلاس ششم، اعضای تیم فوتبال مدرسه) استفاده کنی.
چالشهای مفهومی
پرسش: آیا همیشه باید موضوع را خیلی کوچک کنیم؟
پاسخ: نه. گاهی اگر موضوع خیلی کوچک شود، به اندازه کافی مطالب برای نوشتن پیدا نمیکنی. هدف این است که موضوع نه آن قدر بزرگ باشد که نتوانی از پسش بربیایی، نه آن قدر ریز که هیچ کتاب یا منبعی دربارهاش نداشته باشد.
پاسخ: نه. گاهی اگر موضوع خیلی کوچک شود، به اندازه کافی مطالب برای نوشتن پیدا نمیکنی. هدف این است که موضوع نه آن قدر بزرگ باشد که نتوانی از پسش بربیایی، نه آن قدر ریز که هیچ کتاب یا منبعی دربارهاش نداشته باشد.
پرسش: چطور بفهمم موضوعم محدوده درستی دارد؟
پاسخ: یک راه ساده این است که از خودت بپرسی: «آیا میتوانم در کمتر از یک هفته، درباره این موضوع اطلاعات کافی جمع کنم و یک صفحه بنویسم؟» اگر جواب «بله» است، موضوعت خوب است. اگر «خیر» است، باید بیشتر محدودش کنی.
پاسخ: یک راه ساده این است که از خودت بپرسی: «آیا میتوانم در کمتر از یک هفته، درباره این موضوع اطلاعات کافی جمع کنم و یک صفحه بنویسم؟» اگر جواب «بله» است، موضوعت خوب است. اگر «خیر» است، باید بیشتر محدودش کنی.
پرسش: اگر معلم بگوید موضوعم خیلی بزرگ است، چه کار کنم؟
پاسخ: حتماً از معلم بخواه یک مثال بزند. سپس موضوع را به چند بخش کوچکتر تقسیم کن. مثلاً به جای «جانوران ایران»، موضوعت را «خواب زمستانی خرس سیاه در جنگلهای شمال ایران» بگذار.
پاسخ: حتماً از معلم بخواه یک مثال بزند. سپس موضوع را به چند بخش کوچکتر تقسیم کن. مثلاً به جای «جانوران ایران»، موضوعت را «خواب زمستانی خرس سیاه در جنگلهای شمال ایران» بگذار.
آنچه باید به خاطر بسپاری: هر پژوهش خوب از یک محدوده درست شروع میشود. برای تعیین محدوده، ابتدا موضوع اصلی را بنویس، سپس آن را با یک مکان، یک زمان یا یک گروه خاص محدود کن. اگر احساس کردی موضوعت خیلی عمومی شده، باز هم آن را کوچکتر کن. یادت باشد: پژوهشگر موفق کسی است که بداند کجا باید مرز بکشد. از همین حالا با تمرین روی موضوعات ساده مثل «کتابهای کتابخانه مدرسه» یا «نوشیدنیهای سرد در بوفه مدرسه» این مهارت را در خودت پرورش بده.