چطور یک پرسش را اصلاح کنیم تا پاسخ خوبی بگیریم؟
روشنتر کردن سؤال = پیدا کردن پاسخ دقیقتر و جالبتر
چکیده: در این مقاله یاد میگیری چطور یک پرسش مبهم را به سؤالی دقیق، روشن و قابل پژوهش تبدیل کنی. کلیدواژههای مهم عبارتند از: پرسش مبهم، جزئیات کلیدی و قابل پژوهش بودن.
پرسش مبهم در برابر پرسش روشن
گاهی سؤالی که میپرسیم خیلی کلی است. مثلاً «چرا ریاضی سخت است؟» این سؤال برای تحقیق کردن مناسب نیست چون معلوم نیست منظور از «سخت» چیست و کدام بخش ریاضی را میگوییم. برای اصلاح پرسش باید سه کار انجام دهیم:
| پرسش مبهم | پرسش اصلاحشده (روشن) |
|---|---|
| چرا معلم نمره کم داد؟ | چه اشتباهاتی در مسئلهٔ ۳ و ۴ صفحهٔ ۲۲ کتاب ریاضی باعث شد از ۲۰ نمره، ۱۴ بگیرم؟ |
| آیا ورزش خوب است؟ | انجام ۲۰ دقیقه ورزش صبحگاهی (مثل طنابزدن) چه تأثیری بر نمرهٔ املا در دانشآموزان پایهٔ ششم دارد؟ |
مثال ملموس از حیاط مدرسه و خانه
فرض کن دوستت میگوید: «این بازی جدید جالب نیست.» این پرسش یا نظر خیلی کلی است. حالا اگر بپرسی: «کدام قسمت بازی مکعبساز، برای تو کسلکننده است؟ مرحلهٔ ۵ یا مرحلهٔ ۸؟» همینطور وقتی معلم میگوید «تکلیفت را خوب انجام ندادم»، میتوانی بپرسی: «کدام جملهٔ انشا نیاز به اصلاح دارد؟ جملهٔ اول که در مورد باران نوشتم یا جملهٔ آخر؟» اضافه کردن جزئیات مثل زمان، مکان، عدد و مثال، پرسش را قابل پژوهش میکند.
سه پرسش چالشی با پاسخ ساده
پرسش: «چرا باید پرسش را اصلاح کنم؟ نمیشود همان اول خوب بپرسم؟»
پاسخ: گاهی اولین فکر ما خیلی کلی است. مثل وقتی میگویی «میوه میخواهم» بدون اینکه اسم میوه را بگویی. اصلاح کردن پرسش یعنی میوهات را مشخص کنی: «سیب قرمز یا موز؟»
پاسخ: گاهی اولین فکر ما خیلی کلی است. مثل وقتی میگویی «میوه میخواهم» بدون اینکه اسم میوه را بگویی. اصلاح کردن پرسش یعنی میوهات را مشخص کنی: «سیب قرمز یا موز؟»
پرسش: «آیا هر سؤال روشنی قابل پژوهش است؟»
پاسخ: نه. پرسش روشن باید قابل اندازهگیری هم باشد. مثلاً «آیا آسمان قشنگ است؟» روشن نیست چون «قشنگ» برای هر کسی فرق میکند. اما «آیا آسمان امروز ابری است؟» را میشود با نگاه کردن جواب داد.
پاسخ: نه. پرسش روشن باید قابل اندازهگیری هم باشد. مثلاً «آیا آسمان قشنگ است؟» روشن نیست چون «قشنگ» برای هر کسی فرق میکند. اما «آیا آسمان امروز ابری است؟» را میشود با نگاه کردن جواب داد.
پرسش: «چطور در یک پروژهٔ گروهی پرسش را اصلاح کنیم؟»
پاسخ: اول هرکس نظر خود را ساده بنویسد. بعد دور کلمههای مبهم مثل «خیلی» یا «بد» خط بکشید. سپس بپرسید: «دقیقاً چند روز؟ دقیقاً کدام صفحه؟ دقیقاً چه رنگی؟» کمکم پرسش شما دقیق میشود.
پاسخ: اول هرکس نظر خود را ساده بنویسد. بعد دور کلمههای مبهم مثل «خیلی» یا «بد» خط بکشید. سپس بپرسید: «دقیقاً چند روز؟ دقیقاً کدام صفحه؟ دقیقاً چه رنگی؟» کمکم پرسش شما دقیق میشود.
نکتهٔ پایانی: وقتی میخواهی پرسشی را اصلاح کنی، چهار کلیدواژه را به خاطر بسپار: چه، کجا، کی و چقدر. با اضافه کردن این جزئیات به سؤال خود، همیشه پاسخ روشنتری دریافت میکنی. برای تمرین، یکی از سؤالهای امروز خودت را انتخاب کن و مثل جدول بالا آن را بازنویسی کن.