مسئله پژوهش؛ چیزی که ذهن را قلقلک میدهد
یک مسئله چه شکلی است؟
مسئله پژوهش میتواند یک سوال ساده باشد یا یک مشکل کوچک روزمره. مثلاً وقتی میبینید که هر روز صبح کیف مدرسهتان خیلی سنگین است، این برای شما یک مسئله است. ذهن شما شروع میکند به فکر کردن: «چطور کیفم را سبکتر کنم؟» این دقیقاً همان جایی است که پژوهش آغاز میشود. مسئلههای پژوهش معمولاً سه ویژگی دارند: واقعی بودن (در زندگی شما وجود داشته باشد)، واضح بودن (بتوانید آن را به زبان ساده بگویید) و قابل پاسخ بودن (بتوانید راهی برای پیدا کردن جواب آن پیدا کنید).
| نوع مسئله | مثال از زندگی دانشآموز | چه پژوهشی میتوان کرد؟ |
|---|---|---|
| چرایی (علت) | چرا نان بریده شده کپک میزند؟ | نگهداری نان در جاهای مختلف و مشاهده |
| چگونگی (روش) | چطور درس ریاضی را بهتر حفظ کنم؟ | آزمون روشهای مختلف مطالعه و یادداشت کردن نتیجه |
| مقایسهای | کدام ماژیک روی مقوا رنگ بهتری میدهد؟ | کشیدن خط با ماژیکهای گوناگون و امتیاز دادن |
مسئله پژوهش در حیاط مدرسه و خانه
فرض کنید میخواهید در حیاط مدرسه یک باغچهٔ کوچک درست کنید. خاک آن خیلی سفت است. این یک مسئلهٔ پژوهش است: «چه چیزی خاک سفت را نرم و مناسب کاشت میکند؟» شما میتوانید چند گلدان کوچک درست کنید و به یکی آب بدهید، به دیگری آب و برگ خشک اضافه کنید و سومی را دست نزنید. بعد از یک هفته ببینید کدام خاک نرمتر شده است. در خانه هم همین طور: اگر مادرتان بگوید «آبلیموی تازه با آبلیموی صنعتی فرق دارد»، این یک مسئلهٔ پژوهش عالی است. شما با چشیدن و پرسیدن از دیگران میتوانید پژوهش کنید. هر مسئلهای، هرچقدر هم کوچک باشد، اگر ذهن شما را درگیر کند، ارزش پژوهش دارد.
سه پرسش چالشی
پاسخ: نه هر سوالی. سوالی خوب است که بتوان برای آن یک راه پیدا کرد. مثلاً «چرا هوا آبی است؟» سوال خوبی است چون میتوان دربارهٔ نور خورشید و جو زمین کتاب خواند. اما «کتاب ریاضی فردا کدام صفحه است؟» این فقط یک پرسش ساده است، نه یک مسئلهٔ پژوهش.
پاسخ: آن وقت پژوهش شما راه اشتباه میرود. پیش از شروع، مسئله را با کلمههای خودتان برای یک دوست توضیح دهید. اگر او هم فهمید، یعنی مسئله را خوب شناختهاید. گاهی باید چند بار مسئله را بازنویسی کنید تا دقیق شود.
پاسخ: نه همیشه! گاهی پژوهش شما نشان میدهد که مسئله چند جواب دارد یا اصلاً جوابش را نمیتوانید پیدا کنید. خود این نتیجه نیز یک دستاورد است. پژوهش یعنی کوشش برای فهمیدن، نه حتماً رسیدن به یک جواب ساده.