پرسشنامه؛ وقتی سؤالها را مینویسیم تا جواب بگیریم
پرسشنامه چه فرقی با مصاحبه دارد؟
در یک نظرسنجی دو راه اصلی داریم: یا با هر نفر گفتگو میکنیم (مصاحبه) یا برگهای به او میدهیم که سؤالها روی آن نوشته شده است. به این برگه پرسشنامه میگویند. فرض کن میخواهی بدانی بچههای مدرسه چه طعمی از بستنی را بیشتر دوست دارند. اگر با هر ۲۰۰ نفر یکییکی صحبت کنی، خسته میشوی. اما اگر پرسشنامه بدهی، خیلی سریعتر نظر همه را میگیری.
پرسشنامه معمولاً پرسشهای بسته دارد. یعنی جوابها از قبل مشخص هستند، مانند: «بستنی وانیلی دوست داری؟ گزینهها: بله / خیر / گاهی». گاهی هم سؤال باز میگذاریم: «نظرت دربارهٔ بستنی جدید مدرسه چیست؟» ولی پر کردن سؤال باز برای دیگران سختتر است.
مثال عینی: طراحی یک نظرسنجی در کلاس
فرض کن معلم ورزش میخواهد بداند دانشآموزان کدام بازی گروهی را برای زنگ ورزش ترجیح میدهند. او یک پرسشنامهٔ کوتاه با چهار سؤال طراحی میکند:
| شمارهٔ سؤال | متن پرسش | گزینههای پاسخ |
|---|---|---|
| ۱ | کدام بازی را بیشتر دوست داری؟ | فوتبال، بسکتبال، والیبال، طنابکشی |
| ۲ | چند بار در هفته ورزش کنار دوستانت برایت لذتبخش است؟ | هر روز، سه روز، یک روز، هیچوقت |
| ۳ | کدام پیشنهاد را برای ورزش زمستانی داری؟ | سالن سرپوشیده، حیاط مدرسه، نمازخانه |
بعد از پر کردن پرسشنامهها، معلم آنها را جمع میکند و نتیجه را به شکل نمودار به کلاس نشان میدهد. این روش نهتنها سریع است، بلکه بچههایی که خجالت میکشند در جمع حرف بزنند هم میتوانند نظرشان را راحت بنویسند.
سه چالش جالب در پرسشنامهها
پاسخ: گاهی از سر بیحوصلگی تندتند علامت میزنند یا سؤال را درست نمیخوانند. برای جلوگیری از این کار، پرسشنامه باید خیلی کوتاه و ساده باشد، مثلاً حداکثر ۱۰ سؤال.
پاسخ: در این صورت بهتر است پرسشنامه را یک نفر با صدای بلند بخواند و دیگران گزینهها را علامت بزنند. اما در مدرسه، معمولاً همهٔ دانشآموزان خواندن و نوشتن میدانند.
پاسخ: هرچه تعداد بیشتری پرسشنامه پر شود، نتیجه به واقعیت نزدیکتر است. مثلاً اگر بخواهی نظر کل مدرسه را بدانی، نباید فقط از همکلاسیهای خودت بپرسی.