روش گردآوری اطلاعات
راهنمای گامبهگام برای پیدا کردن پاسخ پرسشها در زندگی روزمره
چکیده: روش گردآوری اطلاعات یعنی نقشهٔ راهی که پژوهشگر برای پیدا کردن پاسخهایش انتخاب میکند. در این مقاله با سه روش ساده آشنا میشوی: مشاهده، پرسشوجواب و مطالعهٔ نوشتهها. همچنین یاد میگیری هر روش را کی و کجا به کار بگیری.
سه روش اصلی برای پیدا کردن اطلاعات
| نام روش | توضیح ساده | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| مشاهده | دیدن و گوش دادن با دقت به چیزی که میخواهی دربارهاش بدانی | برای تحقیق در مورد رفتار مورچهها، نیمساعت جلوی لانهٔ آنها مینشینی و یادداشت برداری میکنی. |
| پرسشوجواب | پرسیدن سؤال از کسانی که اطلاعات خوبی دارند | از پدربزرگت میپرسی: «آبانبارهای قدیم در محلهمان کجا بودند؟» و پاسخ را یادداشت میکنی. |
| مطالعهٔ نوشتهها | خواندن کتاب، مجله یا برگههای پژوهشی دیگران | برای گزارش دربارهٔ خلیج فارس، چند صفحه از کتاب جغرافیای پایه را میخوانی و نکات مهم را برجسته میکنی. |
چطور روش درست را انتخاب کنیم؟ مثال از کلاس و خانه
فرض کن میخواهی بدانی همکلاسیهایت چند دقیقه صبحانه میخورند. روش پرسشوجواب (نظرخواهی از خودشان) برایت مفید است. اما اگر میخواهی بدانی طرز کاشت لوبیا چیست، روش مطالعهٔ نوشتهها (خواندن دفترچهٔ راهنما یا کتاب علوم) بهتر جواب میدهد. برای فهمیدن اینکه پس از زنگ تفریح چه کسی سریعتر وارد کلاس میشود، روش مشاهده به کارت میآید: با یک کرونومتر کنار در میایستی و زمان هر نفر را ثبت میکنی. پژوهشگر باهوش روشی را انتخاب میکند که به پرسشش دقیقترین و زودترین پاسخ را بدهد.
سه چالش کوچک و پاسخ آنها
پرسش
اگر اطلاعاتی را که پیدا کردهام، درست نباشد، چه کنم؟
پاسخ
دستکم از سه منبع متفاوت اطلاعات را چک کن. مثلاً اگر یک وبسایت گفت «بیشتر دانشآموزان صبحانه نمیخورند»، همان سؤال را از معلم و پدر و مادرت هم بپرس. اگر پاسخ آنها هم یکی بود، آن وقت میتوانی به آن اطمینان کنی.
اگر اطلاعاتی را که پیدا کردهام، درست نباشد، چه کنم؟
پاسخ
دستکم از سه منبع متفاوت اطلاعات را چک کن. مثلاً اگر یک وبسایت گفت «بیشتر دانشآموزان صبحانه نمیخورند»، همان سؤال را از معلم و پدر و مادرت هم بپرس. اگر پاسخ آنها هم یکی بود، آن وقت میتوانی به آن اطمینان کنی.
پرسش
آیا همیشه باید فقط از یک روش استفاده کنیم؟
پاسخ
نه. برای یک پژوهش خوب میتوانی چند روش را با هم به کار ببری. مثلاً برای تحقیق دربارهٔ «آب و هوای شهرمان»: هم میتوانی دماسنج را نگاه کنی (مشاهده)، هم از ادارهٔ هواشناسی پرسشوجواب کنی، هم اطلاعات یک دفترچهٔ راهنما را بخوانی (مطالعهٔ نوشتهها). هرچه روشهای بیشتری به کار ببری، نتیجهٔ پژوهشت دقیقتر میشود.
آیا همیشه باید فقط از یک روش استفاده کنیم؟
پاسخ
نه. برای یک پژوهش خوب میتوانی چند روش را با هم به کار ببری. مثلاً برای تحقیق دربارهٔ «آب و هوای شهرمان»: هم میتوانی دماسنج را نگاه کنی (مشاهده)، هم از ادارهٔ هواشناسی پرسشوجواب کنی، هم اطلاعات یک دفترچهٔ راهنما را بخوانی (مطالعهٔ نوشتهها). هرچه روشهای بیشتری به کار ببری، نتیجهٔ پژوهشت دقیقتر میشود.
پرسش
فرق بین «اطلاعات دست اول» و «اطلاعات دست دوم» چیست؟
پاسخ
اطلاعات دست اول را خودت با چشم و گوشت جمع میکنی (مثل دیدن روییدن قارچ در حیاط مدرسه). اطلاعات دست دوم را از نوشته یا گفتهٔ دیگران میگیری (مثل خواندن مقاله دربارهٔ قارچها در کتابخانه). هر دو نوع اطلاعات ارزشمندند، اما اطلاعات دست اول معمولاً تازهتر و مخصوص خودت هستند.
فرق بین «اطلاعات دست اول» و «اطلاعات دست دوم» چیست؟
پاسخ
اطلاعات دست اول را خودت با چشم و گوشت جمع میکنی (مثل دیدن روییدن قارچ در حیاط مدرسه). اطلاعات دست دوم را از نوشته یا گفتهٔ دیگران میگیری (مثل خواندن مقاله دربارهٔ قارچها در کتابخانه). هر دو نوع اطلاعات ارزشمندند، اما اطلاعات دست اول معمولاً تازهتر و مخصوص خودت هستند.
پژوهشگر کسی است که پیش از شروع کار، روش گردآوری اطلاعاتش را مشخص میکند. برای نوشتن یک گزارش خوب دربارهٔ هر موضوعی که دوست داری (حیوان خانگی، بازی محلی، غذای سنتی) اول تصمیم بگیر: مشاهده میکنم، سؤال میپرسم، یا مطالعه میکنم؟ گاهی هر سه را با هم انجام بده. دفترچهای مخصوص داشته باش و هر اطلاعاتی را که پیدا کردی، با خط خودت و به ترتیب تاریخ بنویس. این طوری پژوهش تو ارزشمند و قابل اعتماد میشود.