روابط بین موجودات: اثرگذاری و ارتباط انسان، حیوان و طبیعت
هر موجود زندهای به گونهای با دیگران پیوند دارد؛ از همسایهٔ پردیس تا درخت حیاط مدرسه
چکیده: در این مقاله میخوانیم که انسان، حیوان، گیاه و حتی موجودات ریزی مانند کرمهای خاکی چگونه روی زندگی یکدیگر اثر میگذارند. با کلیدواژههای زنجیرهٔ غذایی، چرخهٔ طبیعت و همزیستی آشنا میشویم و میبینیم کارهای سادهٔ ما چه تأثیرهای مهمی دارد.
دو دسته رابطهٔ مهم در طبیعت
روابط بین موجودات را میتوان به دو گروه اصلی بخش کرد: رابطههایی که به یکی از طرفین کمک میکند و رابطههایی که به هر دو طرف سود میرساند. برای نمونه، زنبور با گردهافشانی به گلها کمک میکند و خودش هم از شهد گل تغذیه میکند. در سوی دیگر، کرمی که برگ درخت را میخورد به درخت آسیب میزند، اما خودش زنده میماند. همچنین ما انسانها با کاشتن درخت، نفس کشیدن گیاهان را آسانتر میکنیم و در عوض اکسیژن دریافت میکنیم.
| نوع رابطه | مثال در زندگی روزمره | نتیجه برای موجودها |
|---|---|---|
| همیاری (سود دوسویه) | مورچه و شته (مورچه از شته محافظت میکند و شته شیره به مورچه میدهد) | هر دو سود میبرند |
| تغذیه (یکی سود، یکی زیان) | گربه موش را میخورد – گربه سیر میشود، موش از بین میرود | یک طرف سود میکند |
مثالهای ملموس از حیاط مدرسه و خانه
فرض کن در حیاط مدرسه یک مورچهدان میبینی. اگر نان خرد شده را کنار آن بگذاری، مورچهها آن را به لانه میبرند و بقیهٔ خردهها را هم به خاک تبدیل میکنند. این کار به رشد علفها کمک میکند. در خانه، وقتی ماهیهای آکواریوم را غذا میدهی، مواد زاید آنها برای گیاهان آکواریوم کود میشود. حتی نفس کشیدن ما هم با درختان ارتباط دارد: ما دیاکسید کربن بازدم میکنیم، درختان آن را جذب کرده و اکسیژن پس میدهند. اگر روزی ۱۰ دقیقه زبالهتر (پوست میوه) را در گلدان کوچکی دفن کنیم، کرمهای خاکی آن را به کود تبدیل میکنند و خاک گلدان پرخاصیت میشود.
سه پرسش چالشی برای فکر کردن
پرسش ۱: اگر همهٔ گنجشکهای یک محله ناپدید شوند چه میشود؟
پاسخ: حشرات بیش از حد زیاد میشوند و به برگ درختان آسیب میزنند. همچنین دانههای علفهای هرز کمتر خورده میشوند و علفهای هرز رشد میکنند. این نشان میدهد هر موجودی جایگاه خود را دارد.
پاسخ: حشرات بیش از حد زیاد میشوند و به برگ درختان آسیب میزنند. همچنین دانههای علفهای هرز کمتر خورده میشوند و علفهای هرز رشد میکنند. این نشان میدهد هر موجودی جایگاه خود را دارد.
پرسش ۲: چرا نباید برگهای خشک حیاط را بسوزانیم؟
پاسخ: برگهای خشک جای زندگی حشرات ریز و کرمهای خاکی هستند. با سوزاندن آنها، این جانوران از بین میروند و خاک دیگر مواد مغذی کافی ندارد. بهتر است برگها را در گوشهای بریزیم تا کمکم تجزیه شوند.
پاسخ: برگهای خشک جای زندگی حشرات ریز و کرمهای خاکی هستند. با سوزاندن آنها، این جانوران از بین میروند و خاک دیگر مواد مغذی کافی ندارد. بهتر است برگها را در گوشهای بریزیم تا کمکم تجزیه شوند.
پرسش ۳: نگهداری از یک همستر در اتاق چه تأثیری روی ما دارد؟
پاسخ: مراقبت از حیوان خانگی به ما یاد میدهد مسئولیت پذیر باشیم. همچنین نوازش کردن همستر احساس آرامش میدهد. در مقابل، همستر برای زندگی به آب، غذا و جای تمیز از طرف ما نیاز دارد. این یک رابطهٔ دوسویه است.
پاسخ: مراقبت از حیوان خانگی به ما یاد میدهد مسئولیت پذیر باشیم. همچنین نوازش کردن همستر احساس آرامش میدهد. در مقابل، همستر برای زندگی به آب، غذا و جای تمیز از طرف ما نیاز دارد. این یک رابطهٔ دوسویه است.
نکتهٔ پایانی: هر کار کوچک ما - از ریختن یک ته بطری آب در باغچه تا غذا دادن به گربهٔ کوچه - روی زندگی دیگر موجودها اثر میگذارد. اگر زباله را درست جدا کنیم، به چرخهٔ طبیعت کمک کردهایم. اگر بیجهت حشرهای را بکشیم، شاید زنجیرهٔ غذایی محلمان را به هم بریزیم. پس بیایید همیشه فکر کنیم: «کار من چه تأثیری روی همسایههای زندهام در طبیعت دارد؟»