قضاوت دربارهٔ رفتار دیگران و خودمان
چگونه بفهمیم کاری درست است یا نادرست؟ (ویژهٔ پایهٔ ششم و هفتم)
چکیده: در زندگی روزمره همیشه با رفتارهای مختلف روبهرو میشویم. گاه باید دربارهٔ کار دیگران قضاوت کنیم و گاه دربارهٔ کار خودمان. در این مقاله با سه کلیدواژهٔ مهم آشنا میشوید: انگیزه، نتیجهٔ رفتار و قاعدهٔ طلایی. یاد میگیریم پیش از قضاوت، به دلیل رفتار دیگران فکر کنیم.
چگونه رفتار را درست یا نادرست تشخیص دهیم؟
برای قضاوت دربارهٔ یک رفتار، باید به سه چیز نگاه کنیم: نخست اینکه آن شخص چه هدفی داشته است؟ آیا میخواسته کمک کند یا آسیب بزند؟ دوم اینکه چه نتیجهای از کارش به دست آمده؟ گاهی نیت خوب است اما نتیجه بد میشود. سوم اینکه اگر جای آن شخص بودیم، دوست داشتیم دیگران با ما چنین رفتاری کنند؟
نکته: هیچ وقت تنها از روی ظاهر کار دیگران قضاوت نکن. مثلاً اگر دوستت دفترت را برداشته، شاید میخواسته تمرین را برایت بنویسد، نه اینکه آن را بدزدد. بهتر است اول بپرسی: «چرا این کار را کردی؟»
| نوع رفتار | مثال در مدرسه | نتیجهٔ قضاوت |
|---|---|---|
| رفتار کمککننده | همکلاسی مدادت را بدون اجازه برمیدارد تا برایت خط بکشد | درست است، چون نیت کمک دارد |
| رفتار آزاردهنده | مدادت را پنهان میکند تا نتوانی بنویسی | نادرست است، چون قصد اذیت دارد |
دو مثال از زندگی روزمرهٔ خودمان
فرض کن در زنگ تفریح دیدی که رضا کتابخانهٔ کلاس را به هم ریخته. اول عصبانی میشوی. اما بعد میفهمی که او داشت دنبال کتاب گمشدهٔ سارا میگشت تا به او کمک کند. پس قضاوت اولیهات اشتباه بود. مثال دیگر: هنگام گروهی درس خواندن، علی همهٔ کارها را خودش انجام میدهد و به دیگران فرصت فکر کردن نمیدهد. شاید فکر کند کمک میکند، اما در حقیقت مانع یادگیری دیگران میشود. پس گاهی یک رفتار با نیت خوب، نتیجهٔ نادرستی دارد.
سه پرسش چالشی دربارهٔ قضاوت
پرسش ۱: اگر دوستم به دروغ بگوید که تکلیف را انجام داده، آیا همیشه آدم بدی است؟
پاسخ: نه. شاید ترسیده باشد یا فراموش کرده باشد. باید دلیلش را بپرسی. یک دروغ، تمام شخصیت او را بد نمیکند.
پاسخ: نه. شاید ترسیده باشد یا فراموش کرده باشد. باید دلیلش را بپرسی. یک دروغ، تمام شخصیت او را بد نمیکند.
پرسش ۲: اگر کسی بدون اجازه از مداد من استفاده کند، حتما باید او را تنبیه کنم؟
پاسخ: اول ببین آیا مدادت سالم برگشته؟ اگر کسی عجله داشته و نیت بدی نداشته، میتوانی فقط تذکر بدهی. قضاوت سختگیرانه همیشه منصفانه نیست.
پاسخ: اول ببین آیا مدادت سالم برگشته؟ اگر کسی عجله داشته و نیت بدی نداشته، میتوانی فقط تذکر بدهی. قضاوت سختگیرانه همیشه منصفانه نیست.
پرسش ۳: گاهی خودم کاری میکنم که بعداً میفهمم اشتباه بوده. پس چطور دربارهٔ خودم قضاوت کنم؟
پاسخ: خودت را ببخش و از اشتباهت درس بگیر. قضاوت دربارهٔ خودت باید منصفانه باشد، نه خیلی سخت و نه خیلی آسان. بگو: «دفعهٔ بعد بهتر عمل میکنم».
پاسخ: خودت را ببخش و از اشتباهت درس بگیر. قضاوت دربارهٔ خودت باید منصفانه باشد، نه خیلی سخت و نه خیلی آسان. بگو: «دفعهٔ بعد بهتر عمل میکنم».
جمعبندی: برای قضاوت کردن دربارهٔ رفتار دیگران، همیشه اول بایست و فکر کن. نیت و نتیجهٔ کار را جدا از هم ببین. قانون طلایی این است: «هر رفتاری را که برای خودت نمیپسندی، برای دیگران هم قضاوت نکن». و هیچوقت یک رفتار اشتباه را بهانه نکن برای بد دانستن تمام وجود یک نفر.