تصمیمگیری: هنر اندیشیدن و برگزیدن آگاهانه
یاد بگیریم میان گزینهها، بهترین را با فکر و آگاهی انتخاب کنیم
چکیده: تصمیمگیری یعنی وقتی چند راه پیش رو داری، با فکر کردن و سنجیدن، یکی را انتخاب میکنی. در این مقاله با سه کلیدواژهٔ مهم آشنا میشوی: اندیشیدن، انتخاب آگاهانه و گزینهها. میآموزی که چطور بدون عجله و با دقت، بهترین تصمیم را بگیری.
مراحل اصلی یک تصمیمگیری درست
| مرحله | کاری که انجام میدهی | مثال از زندگی روزمره |
|---|---|---|
| شناخت مسئله | میبینی که باید چیزی را انتخاب کنی | بعد از مدرسه دو کار دارم: تکلیف ریاضی یا بازی با دوستان |
| لیست کردن گزینهها | همهٔ راههای ممکن را مینویسی | یک: بروم خانه و تکلیف بنویسم. دو: یک ساعت بازی کنم، بعد تکلیف. سه: اول بازی، بعد عجلهای تکلیف |
| سنجیدن خوب و بد | برای هر گزینه مزایا و معایب را میسنجی | گزینهٔ دو: هم بازی میکنم هم تکلیف را درست انجام میدهم. گزینهٔ سه: ممکن است تکلیفم خراب شود |
| انتخاب و انجام | بهترین گزینه را برمیگزینی و عمل میکنی | انتخاب میکنم نیم ساعت بازی کنم، بعد با آرامش تکلیفم را بنویسم |
تصمیمگیری در زندگی روزمرهٔ دانشآموز
فرض کن یکشنبه بعدازظهر است و تو دوست داری هم فیلم ببینی، هم با خواهرت بازی کنی و هم کتاب داستان بخوانی. اما زمان فقط ۲ ساعت داری. اینجا باید تصمیم بگیری. اول لیست کن: فیلم کوتاه ۴۵ دقیقه، بازی نیم ساعت، کتاب خواندن یک ساعت. بعد فکر کن: اگر فیلم و بازی را با هم بگذاری، فقط ۱۵ دقیقه برای کتاب میماند. شاید بهتر باشد امروز فیلم ببینی و فردا کتاب بخوانی. انتخاب آگاهانه یعنی بدانی چرا فلان گزینه را برگزیدهای. مثلاً بگویی: «من فیلم را انتخاب کردم چون فردا صبح زودتر بیدار میشوم و کتاب میخوانم.»
نکته: گاهی دوستانت تو را به کاری دعوت میکنند که با مسئولیتهایت همخوانی ندارد. در آن لحظه میتوانی چند نفس عمیق بکشی، گزینهها را در ذهنت مرور کنی و سپس با مهربانی «نه» بگویی یا راه دیگری پیشنهاد دهی. این یعنی قدرت تصمیمگیری آگاهانه.
پرسشهای چالشی برای روشنتر شدن موضوع
پرسش ۱: اگر نتوانم بین دو گزینه یکی را انتخاب کنم، چه کار کنم؟
پاسخ: یک کاغذ بردار و در دو ستون، خوبیها و بدیهای هر گزینه را بنویس. بعد ببین کدام گزینه خوبیهای بیشتری دارد. اگر باز هم مساوی بود، از کسی که به او اعتماد داری (مثل پدر، مادر یا معلم) کمک بخواه.
پاسخ: یک کاغذ بردار و در دو ستون، خوبیها و بدیهای هر گزینه را بنویس. بعد ببین کدام گزینه خوبیهای بیشتری دارد. اگر باز هم مساوی بود، از کسی که به او اعتماد داری (مثل پدر، مادر یا معلم) کمک بخواه.
پرسش ۲: چرا گاهی بعد از تصمیمگیری پشیمان میشوم؟
پاسخ: چون ممکن است عجله کرده باشی یا اطلاعات کافی نداشتهای. پشیمانی نشانهٔ این است که دفعهٔ بعد باید بیشتر فکر کنی. اشکالی ندارد؛ همه گاهی اشتباه میکنند. مهم این است که از اشتباهت یاد بگیری.
پاسخ: چون ممکن است عجله کرده باشی یا اطلاعات کافی نداشتهای. پشیمانی نشانهٔ این است که دفعهٔ بعد باید بیشتر فکر کنی. اشکالی ندارد؛ همه گاهی اشتباه میکنند. مهم این است که از اشتباهت یاد بگیری.
پرسش ۳: آیا همیشه باید بهترین تصمیم را بگیرم؟
پاسخ: نه همیشه. گاهی چند گزینه تقریباً خوب هستند. در این مواقع کافی است یکی را انتخاب کنی و جلو بروی. مهم این است که انتخاب را آگاهانه انجام داده باشی، نه تصادفی.
پاسخ: نه همیشه. گاهی چند گزینه تقریباً خوب هستند. در این مواقع کافی است یکی را انتخاب کنی و جلو بروی. مهم این است که انتخاب را آگاهانه انجام داده باشی، نه تصادفی.
نکتههای پایانی: تصمیمگیری مانند یک ماهیچه است؛ هرچه بیشتر تمرین کنی، قویتر میشوی. از همین امروز در کارهای کوچک مثل انتخاب ترتیب انجام تکالیف، انتخاب خوراکی میانوعده یا انتخاب بازی گروهی، آگاهانه تصمیم بگیر. به خودت بگو: «من میتوانم با فکر کردن، گزینهٔ بهتر را پیدا کنم.» هیچ تصمیمی همیشه کامل نیست، اما وقتی با آگاهی و اندیشه انتخاب کنی، به خودت افتخار خواهی کرد.