پیامدهای زمانی تصمیم: وقتی انتخابهای امروز، فردای ما را میسازند
زمانهای چهارگانه برای هر تصمیم
| نوع پیامد | زمان تقریبی | مثال: نخوردن میوه به جای خوراکی شیرین |
|---|---|---|
| نتیجهٔ فوری | چند ثانیه تا چند دقیقه | لذت شیرینی را حس میکنی و فوری خوشحال میشوی. |
| نتیجهٔ کوتاهمدت | چند ساعت تا چند روز | انرژی زیادی نداری، دیرتر مشق مینویسی و شاید دلتنگ میوه بشوی. |
| نتیجهٔ میانمدت | چند هفته تا چند ماه | عادت به خوردن شیرینی پیدا میکنی، پوست صورتت جوش میزند، موقع ورزش زود خسته میشوی. |
| نتیجهٔ بلندمدت | یک سال تا چند سال | سلامتی بدنت آسیب میبیند، اضافه وزن پیدا میکنی و عادت بد غذایی در تو قوی میشود. |
سه نمونهٔ ملموس از زندگی مدرسه و خانه
نمونهٔ اول: آماده شدن برای امتحان — اگر همین حالا شروع به خواندن کنی، نتیجهٔ فوریات این است که حوصلهات سر میرود (اما با خودت میگویی «دارم کار درست را میکنم»). نتیجهٔ کوتاهمدت (چند روز بعد): سر امتحان آرامتری و نمرهٔ خوبی میگیری. نتیجهٔ میانمدت (چند ماه بعد): معلم و پدر و مادر به تو اعتماد میکنند و دفترچهٔ تشویق میگیری. نتیجهٔ بلندمدت (سال بعد): پایهٔ قویای برای درسهای سختتر داری.
نمونهٔ دوم: دعوا با دوست — نتیجهٔ فوری: عصبانی میشوی و دلت میخواهد جیغ بزنی. نتیجهٔ کوتاهمدت: دوستت دیگر با تو بازی نمیکند و ناهار را تنها میخوری. نتیجهٔ میانمدت: گروه دوستیات از هم میپاشد و بقیه هم با تو کم حرف میشوند. نتیجهٔ بلندمدت: یاد میگیری احساساتت را کنترل کنی یا این که تنهایی را تجربه میکنی. در اینجا تصمیم عاقلانه یعنی چند نفس عمیق بکشی و بعد حرف بزنی.
نمونهٔ سوم: مرتب کردن کیف و میز تحریر — نتیجهٔ فوری: چند دقیقه زمان میبرد و کمی کسل کننده است. نتیجهٔ کوتاهمدت: دفتر و مدادت را زودتر پیدا میکنی و مشق را سریعتر تمام میکنی. نتیجهٔ میانمدت: هر روز حس خوبی داری و هیچ چیزی را گم نمیکنی. نتیجهٔ بلندمدت: منظم بار میآیی و در کارهای بزرگتر هم برنامهریز میشوی.
پرسش و پاسخ چالشی برای ذهن تو
چرا گاهی فقط به نتیجهٔ فوری فکر میکنم و بعد پشیمان میشوم؟
پاسخ: چون دیدن نتیجهٔ فوری آسان است. مثلاً خوردن شکلات خیلی زود خوشحالت میکند. مغز ما دوست دارد زود به پاداش برسد. برای این که پشیمان نشوی، میتوانی قبل از هر کار، چهار سؤال از خودت بپرسی: «الان چه حسی دارم؟ فردا چه حسی دارم؟ هفتهٔ بعد چطور؟ سال بعد چه میشود؟»
آیا همیشه نتیجهٔ بلندمدت مهمترین است؟
پاسخ: نه همیشه. گاهی نتیجهٔ فوری هم خیلی مهم است. مثلاً اگر توپ به سمت خیابان افتاد، نتیجهٔ فوری «نگرفتن توپ» از نتیجهٔ بلندمدت مهمتر است چون ایمنی ات خطر میکند. بهترین کار این است که همهٔ زمانها را با هم ببینی و تصمیم متعادل بگیری. آدم باهوش کسی است که هم به فکر امروز باشد هم به فکر فردا.
چطور میتوانم تمرین کنم که همیشه به همهٔ پیامدها فکر کنم؟
پاسخ: بهترین راه، دفترچهٔ «تصمیمهای کوچک» است. هر شب یک تصمیم امروزت را بنویس و کنارش بنویس: «نتیجهٔ فوری چه بود؟ تا امروز چه نتیجهای داد؟» بعد از چند هفته، مغزت عادت میکند خودکار به آینده نگاه کند. همچنین میتوانی با پدر و مادر یا معلمت دربارهٔ یک تصمیم فرضی حرف بزنی و هر چهار نتیجه را حدس بزنی. این بازی فکری خیلی به تو کمک میکند.