اطلاعات لازم برای تصمیمگیری: دانستههایی که نبودن آنها میتواند انتخاب را ناقص یا نادرست کند
سه دستهٔ اطلاعاتی که نباید نادیده بگیریم
| نوع اطلاعات | یعنی چه؟ | مثال در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| اطلاعات علّی | دانستن اینکه «اگر کاری انجام دهم، چه چیزی پیش میآید؟» | اگر شب امتحان کم بخوابم، فردا خسته خواهم بود و درس را فراموش میکنم. |
| اطلاعات گزینهها | همهٔ راههایی که میتوانم انتخاب کنم | برای خوردن میانوعده: میوه، بیسکویت، یا ماست. نه فقط خوراکیهای شیرین و مضر. |
| اطلاعات پیامدها | نتیجهٔ خوب و بد هر گزینه | اگر دو ساعت بازی کنم، شاد میشوم اما درس عقب میافتد. اگر نیم ساعت بازی کنم، هم شاد میشوم هم نمرهٔ خوب میگیرم. |
وقتی دانستهها را نداریم، چه پیش میآید؟ (مثال روزمره)
فرض کن ۲ هزار تومان داری و میخواهی یک خوراکی بخری. اگر ندانی که دو نوع شکلات در دو فروشگاه مختلف قیمت متفاوتی دارند (گزینهها)، یا ندانی که یکی از شکلاتها کپک زده است (اطلاعات علّی)، انتخاب تو ناقص خواهد بود. نتیجه: پولت را هدر میدهی یا دلدرد میگیری.
اگر ندانید کدام همکلاسی در ریاضی قویتر است و کدام یک به قول خود عمل میکند، شاید کسی را انتخاب کنید که هم بازیگوش است هم درس را بلد نیست. در نتیجه گروه شما نمرهٔ پایینی میآورد. اگر از قبل میپرسیدی و اطلاعات داشتی، بهترین همگروهی را برمیگزیدی.
چهار پرسش و پاسخ چالشی دربارهٔ اطلاعات و تصمیم
آیا گاهی اطلاعات زیاد هم میتواند بد باشد؟
پاسخبله، اما نه خود اطلاعات! گاهی اطلاعات زیاد تصمیم را سخت میکند (مثلاً اگر بدانی از ده برند خودکار، یکی خط نازکتر و یکی پررنگتر و یکی خوشدستتر است). در آن صورت باید بدانی کدام ویژگی برایت مهمتر است. پس مشکل از زیادی اطلاعات نیست، بلکه نداشتن «معیار» است.
چطور بفهمم اطلاعاتم کافی است؟
پاسخسه سوال از خودت بپرس: «آیا همهٔ گزینهها را میشناسم؟»، «آیا میدانم هر گزینه چه نتیجۀ خوب و بدی دارد؟»، «آیا اطلاعاتم را از یک منبع درست و قابل اطمینان گرفتهام؟» اگر جواب هر سه «بله» بود، آمادهٔ تصمیمگیری هستی.
اگر وقت نداشته باشم همهٔ اطلاعات را بگردم، چه کار کنم؟
پاسخباید اولویت بدهی. مهمترین اطلاعاتی که بدون آنها ممکن است ضرر بزرگ ببینی را پیدا کن. مثلاً اگر میخواهی از پارک بالا بروی، مهمترین اطلاعات این است: «آیا این وسیله برای سن من ایمن است؟» نه اینکه «رنگ آن چه رنگی است؟»
آیا نداشتن اطلاعات همیشه تقصیر خودمان است؟
پاسخنه همیشه. گاهی اطرافیان ما عمداً بعضی دانستهها را از ما پنهان میکنند. گاهی هم اطلاعات در جایی است که ما دسترسی نداریم. اما در بسیاری از تصمیمهای روزمره، اگر کمی فکر کنیم و از بزرگترها بپرسیم، میتوانیم اطلاعات لازم را به دست آوریم.
هرگاه خواستی تصمیم مهمی بگیری، مکث کن و از خودت بپرس: «آیا چیزی هست که نمیدانم و دانستن آن میتواند انتخابی بهتر برایم بسازد؟» نداشتن اطلاعات باعث میشود بعداً پشیمان شوی. اما وقتی آگاهانه انتخاب کنی، حتی اگر نتیجه خوب نباشد، میدانی دفعهٔ بعد چه اطلاعاتی را باید بیشتر جستوجو کنی. تصمیمگیری درست یعنی تصمیمی بر پایهٔ دانستههای درست و کامل.