شکست حصر آبادان: اولین پیروزی بزرگ رزمندگان که محاصره آبادان را شکستند
۱. آبادان در محاصره: سرگذشت یک شهر قهرمان
آبادان، شهر نخلها و پالایشگاه بزرگ نفت، در جنوب غربی ایران قرار دارد. پس از حمله ناگهانی عراق به ایران در 31 شهریور 1359، این شهر به دلیل اهمیت نظامی و اقتصادی، هدف اصلی صدام حسین بود. ارتش عراق با پیشروی سریع، تمام راههای زمینی منتهی به آبادان را قطع کرد و شهر در حلقهای از آتش و فولاد محاصره شد.
مردم آبادان و رزمندگان اسلام در این محاصره 11 ماهه، مقاومت شگفتانگیزی از خود نشان دادند. تنها راه ارتباطی شهر با مناطق آزاد شده، رودخانه «بهمنشیر» بود که شبانه و با قایقهای کوچک، تدارکات به شهر میرسید. همان طور که در یک جدول مقایسه میبینیم، شرایط این دو طرف جنگ بسیار متفاوت بود:
| نیروها | نیروهای مدافع ایران | نیروهای مهاجم عراق |
|---|---|---|
| تعداد سرباز | 15,000 نفر | 60,000 نفر |
| تعداد تانک | 50 دستگاه | 800 دستگاه |
| وضعیت | محاصره شده | محاصره کننده |
برای یک دانشآموز کلاس دومی، این شرایط مثل این است که در حیاط مدرسه تنها باشی و گروهی بزرگتر دورت را گرفته باشند و نگذارند به کلاس یا آبخوری برسی. اما شما با کمک چند تا از دوستان قویات، راهی پیدا میکنی که از پشت بام خودت را به آبخوری برسانی. این همان کاری بود که رزمندگان در آبادان انجام دادند.
۲. رمز پیروزی: نقشهای به نام «ثامنالائمه (ع)»
فرماندهان ایرانی، از جمله فرمانده شهید «حسن باقری»، طرحی را ریختند تا محاصره را بشکنند. این طرح که «عملیات ثامنالائمه (ع)» نام داشت، در 27 شهریور 1360 اجرا شد. رمز عملیات «نصر من الله و فتح قریب» (یاری از جانب خدا و پیروزی نزدیک است) بود. این عملیات با همکاری نزدیک ارتش و سپاه پاسداران انجام شد که اولین همکاری بزرگ این دو نیرو بود.
رزمندگان با عبور از رودخانه بهمنشیر و شکستن خطوط دفاعی دشمن، راه را برای ورود نیروهای کمکی باز کردند. پس از 48 ساعت نبرد بیامان، حلقه محاصره شکسته شد و آبادان نفسهای تازهای کشید. این پیروزی مانند این است که تیمی که تمام بازی را در زمین خودی محبوس بوده، ناگهان با یک ضدحمله هوشمندانه، دروازه حریف را باز کند و بازی را ببرد.
۳. نتایج عملیات: غنائم و تأثیرات
عملیات ثامنالائمه (ع) فقط یک پیروزی نظامی نبود، بلکه سرآغاز آزادسازی سایر مناطق اشغالی بود. این عملیات روحیه ناامیدی را از رزمندگان و مردم دور کرد و ثابت کرد که ارتش متجاوز عراق شکستپذیر است. در جدول زیر، نتایج این عملیات را میبینید:
| موضوع | تعداد/شرح |
|---|---|
| کشته و زخمی عراق | 1,800 نفر |
| اسیر عراقی | 1,500 نفر |
| تانکهای منهدم شده عراق | 90 دستگاه |
| تانکهای غنیمتی | 160 دستگاه |
| مساحت زمین آزاد شده | 150 کیلومتر مربع |
۴. داستانی که شبیه فیلم است: مانند یک پویانمایی قهرمانی
داستان محاصره آبادان آنقدر واقعی و پر از حس قهرمانی است که کارگردانان درباره آن فیلم ساختهاند. در یک پویانمایی (انیمیشن) به نام «آژیر» (Siren به انگلیسی)، ماجرای پسری به نام «امید» در روزهای بمباران آبادان نشان داده میشود. او مانند بسیاری از نوجوانان آن زمان، ناگهان از یک بازی ساده فوتبال وارد یک میدان جنگ واقعی میشود.
این فیلم نشان میدهد که مردم عادی چطور در زیر آتش دشمن، زندگی کردند، به یکدیگر کمک کردند و امید را زنده نگه داشتند. این یک مثال خوب برای فهم این است که «شکست حصر» فقط یک عبارت نظامی نیست، بلکه یعنی بازگشت آرامش به زندگی روزمره آدمها.
۵. چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: آبادان خانه بزرگترین پالایشگاه نفت جهان بود1 و موقعیت نظامی بسیار خوبی در کنار رودخانه اروند داشت. اگر آبادان سقوط میکرد، دشمن به راحتی میتوانست به بقیه مناطق جنوب از جمله بندر امام خمینی (ره) حمله کند.
پاسخ: غیر از شجاعت و ایمان قوی، رزمندگان از تاکتیکهای هوشمندانهای مانند زدن پلهای ارتباطی دشمن بر روی رودخانه کارون استفاده کردند. با آتش زدن رودخانه کارون، راه عقبنشینی و رسیدن تجهیزات به نیروهای عراقی قطع شد و آنها در یک «کیسه محاصره» گرفتار آمدند.
پاسخ: قبل از عملیات ثامنالائمه (ع)، نیروهای ایرانی بیشتر در حال دفاع و مقابله با پیشروی سریع عراقیها بودند. این عملیات اولین باری بود که ایران یک «عملیات آفندی» (یعنی حمله برای گرفتن زمین) را با موفقیت کامل انجام داد و محاصره سنگین یک شهر بزرگ را شکست. این پیروزی، آغاز آزادسازی خرمشهر در عملیات بعدی بود.
۶. پاورقیها
1 پالایشگاه نفت: به کارخانهای بزرگ گفته میشود که نفت خام را به محصولات مفیدتر مانند بنزین و گازوئیل تبدیل میکند. (معادل انگلیسی: Oil Refinery).
2 تاکتیک: روش و نقشهای که فرماندهان برای پیروزی در جنگ طراحی میکنند. (معادل انگلیسی: Tactic).
3 عملیات آفندی: نوعی عملیات نظامی که در آن نیروها برای تصرف مواضع دشمن به جلو حرکت میکنند، نه اینکه فقط در جای خود بمانند و دفاع کنند. (معادل انگلیسی: Offensive Operation).