خرمشهر: شهر مقاومت و آزادی در کنار اروندرود
موقعیت جغرافیایی و اهمیت خرمشهر
خرمشهر در استان خوزستان و در کنار رودخانهٔ اروندرود (مرز آبی ایران و عراق) قرار دارد. این شهر را «بندر خرمشهر» هم مینامند. رودخانهٔ بزرگ کارون نیز در این شهر به اروندرود میریزد. تصور کنید دو رودخانه مانند دو دست همدیگر را میگیرند و خرمشهر درست در کنار آنها قرار گرفته است.
اهمیت خرمشهر به دلیل نزدیکی به آبهای بینالمللی و داشتن اسکلههای بزرگ بود. بسیاری از کالاهایی که از راه دریا وارد ایران میشدند، نخست به خرمشهر میرسیدند و سپس به دیگر شهرها فرستاده میشدند. این شهر مانند یک دروازهٔ بزرگ بود که کشور را به بازارهای جهانی وصل میکرد.
| ویژگی | توضیح به زبان ساده |
|---|---|
| رودخانهٔ همسایه | اروندرود (مرز آبی) و کارون (رودخانهٔ بزرگ داخلی) |
| نوع شهر | بندری و تجاری |
| استان | خوزستان (جنوب غربی ایران) |
اشغال خرمشهر در آغاز جنگ
در سال 1359 هجری شمسی (برابر با 1980 میلادی)، جنگ تحمیلی علیه ایران آغاز شد. دشمن از خشکی و دریا به خرمشهر حمله کرد. مردم خرمشهر و نیروهای نظامی با مقاومت بسیار جلوی پیشرفت سریع دشمن را گرفتند. ولی پس از 34 روز جنگ شدید، سرانجام در تاریخ 4 آبان 1359، خرمشهر به طور کامل اشغال شد.
در آن روزها، بسیاری از خانوادهها ناچار شدند شهر خود را ترک کنند. خانهها، مغازهها و حتی مسجدها آسیب زیادی دیدند. اما مردم ایران هرگز خرمشهر را فراموش نکردند. شعار «خرمشهر را خدا آزاد کرد» در دل همه زنده شد.
آزادی خرمشهر در عملیات بیتالمقدس
بعد از اشغال، رزمندگان اسلام خود را برای بازپسگیری خرمشهر آماده کردند. سرانجام در عملیاتی بزرگ به نام «بیتالمقدس» که از تاریخ 10 اردیبهشت 1361 شروع شد، نیروهای ایرانی توانستند دشمن را عقب برانند. در روز 3 خرداد 1361، خرمشهر پس از 578 روز دوباره آزاد شد.
برای دانشآموزان عزیز، این آزادی مانند این است که تیم ورزشی محلهٔ شما بعد از یک سال و نیم بازیهای سخت، سرانجام زمین بازی خود را از تیم دیگر پس بگیرد. شادی مردم ایران در آن روز بسیار بزرگ بود. رهبر ایران در آن زمان، امام خمینی (ره)، فرمودند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد.»
چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: خرمشهر یک بندر بزرگ بود. دشمن میخواست با تصرف آن، راه واردات کالا به ایران را ببندد و از نظر نظامی، پیشروی به سوی دیگر شهرها را آسانتر کند. مانند این میماند که کسی در یک بازی شطرنج، مهرهٔ وزیر حریف را بگیرد تا او ضعیف شود.
پاسخ: رزمندگان از شجاعت و ایمان خود استفاده کردند. آنها شبانه از رودخانه عبور میکردند، خاکریزهای دشمن را میشکستند و با هماهنگی کامل، دشمن را غافلگیر میکردند. در عملیات بیتالمقدس، حدود 100 هزار نیروی ایرانی شرکت داشتند و با برنامهریزی دقیق پیروز شدند.
پاسخ: بسیاری از مردم به شهرهای دیگر مهاجرت کردند. عدهای نیز در همان شهر ماندند و زیر سختیهای جنگ زندگی کردند. خانهها و مدرسهها خراب شد. پس از آزادی، مردم کمکم به خرمشهر بازگشتند و دوباره شهر را آباد کردند.
یادمانها و درسهای خرمشهر برای دانشآموزان
امروزه در خرمشهر جایهای زیادی ساخته شده که یادآور مقاومت و آزادی هستند. یکی از مشهورترین آنها «مسجد جامع خرمشهر» است که در جنگ آسیب دید ولی بعداً بازسازی شد. همچنین «موزهٔ جنگ خرمشهر» و «پل تخریبشده» روی کارون، نشانههای تاریخی مهمی هستند.
دانشآموزان میتوانند از خرمشهر درس ایستادگی یاد بگیرند. وقتی برای حل یک مسئلهٔ ریاضی سخت تلاش میکنید یا در یک مسابقهٔ ورزشی با قدرت بازی میکنید، در واقع دارید همان روحیهٔ خرمشهریها را تمرین میکنید: هرگز تسلیم نشوید.
پاورقیها
1اروندرود: رودخانه مرزی میان ایران و عراق که از به هم پیوستن رودهای دجله و فرات در عراق و سپس کارون در ایران تشکیل میشود. (معادل انگلیسی: Arvand Rud / Shatt al-Arab)
2جنگ تحمیلی: جنگی که از سوی عراق به ایران در سال 1359 آغاز شد و تا سال 1367 ادامه یافت. (معادل انگلیسی: Imposed War)
3عملیات بیتالمقدس: نام یکی از عملیاتهای بزرگ نیروهای ایرانی در سال 1361 که به آزادی خرمشهر انجامید. (معادل انگلیسی: Operation Beit ol-Moqaddas)