بندر: محلی در کنار دریا که کشتی‌ها پهلو می‌گیرند و بارگیری و تخلیه بار انجام می‌شود.

بندر: دروازهٔ تجارت در کنار دریا

بندر چیست و چه بخش‌هایی دارد؟

بندر مانند یک پارکینگ بزرگ برای کشتی‌ها در کنار دریا یا اقیانوس است. وقتی یک کشتی بزرگ از راه دور می‌آید، دیگر نمی‌تواند در آب‌های عمیق حرکت کند؛ به جایی آرام و محافظت‌شده نیاز دارد تا پهلو بگیرد¹. قسمت‌های اصلی یک بندر عبارتند از:

• اسکله: جایی که کشتی به آن می‌چسبد و مسافران یا بار از آن رد می‌شوند.
• حوضچهٔ بندر: محوطهٔ آبی آرام پشت موج‌شکن‌ها که کشتی‌ها در آن لنگر می‌اندازند.
• انبارها و محوطه‌های بار: جایی که کالاها مثل برنج، اتومبیل، لباس یا مواد شیمیایی را قبل از بارگیری یا بعد از تخلیه نگهداری می‌کنند.
• جرثقیل‌های بزرگ: دستگاه‌هایی که جعبه‌های سنگین (کانتینر) را از کشتی بلند کرده و روی کامیون می‌گذارند.

برای یک دانش‌آموز ابتدایی، بندر را می‌توان مثل یک فروشگاه بزرگ تصور کرد که کالاها با قایق به آن می‌رسند و سپس با کامیون به شهرها فرستاده می‌شوند. برای نمونه، اسباب‌بازی‌هایی که از چین وارد می‌شوند، ابتدا در یک بندر بزرگ مانند بندرعباس² پیاده می‌شوند و بعد به مغازه‌های شهر می‌روند.

انواع بندرها از نظر کار و اندازه

همهٔ بندرها یکسان نیستند. بعضی کوچک و محلی هستند و بعضی آنقدر بزرگ‌اند که از هواپیما هم دیده می‌شوند. در جدول زیر با انواع اصلی بندرها آشنا می‌شوید:

گاهی یک بندر چندکاره است؛ یعنی هم کالا جابه‌جا می‌کند و هم مسافر. در چنین بندرهایی شما می‌توانید جرثقیل‌های غول‌پیکر را ببینید که کانتینرهای رنگی را مانند مکعب‌های لگو بلند می‌کنند.

بارگیری و تخلیهٔ بار چگونه انجام می‌شود؟

بارگیری یعنی گذاشتن کالا روی کشتی و تخلیه یعنی برداشتن کالا از کشتی. این کار با کمک دستگاه‌های مختلف انجام می‌شود. ساده‌ترین روش با طناب و قرقره در بندرهای قدیمی بود. امروزه از جرثقیل‌های قابل حمل روی ریل استفاده می‌کنند. سرعت بارگیری با فرمول زیر تخمین زده می‌شود (برای دانش‌آموزان فقط به عنوان آشنایی):

در این فرمول R میانگین زمان برای هر کانتینر (بر حسب دقیقه)، T کل زمان کار (دقیقه) و n تعداد کانتینرها است. مثلاً اگر یک کشتی n = 100 کانتینر داشته باشد و کارگران در T = 200 دقیقه همه را تخلیه کنند، آنگاه R = 200 \div 100 = 2 دقیقه برای هر کانتینر. هرچه R کوچک‌تر باشد، بندر سریع‌تر کار می‌کند.

برای اینکه درک بهتری داشته باشید، تصور کنید یک کامیون اسباب‌بازی دارید. اگر ۱۰ جعبه کوچک را یکی یکی در کامیون بگذارید، کار بارگیری را انجام داده‌اید. در بندر واقعی، جعبه‌ها همان کانتینرها هستند و کامیون جای کشتی را می‌گیرد.

کاربردهای عملی بندرها در زندگی روزمره

شاید فکر کنید بندرها با زندگی شما در شهر فاصله دارند، اما این طور نیست. تقریباً ۹۰٪ از کالاهایی که در خانه دارید، مثل تلویزیون، یخچال، موز، قهوه و حتی بعضی از لباس‌ها، حداقل یک بار از یک بندر عبور کرده‌اند. در روزهایی که مدرسه تعطیل است، خانواده‌تان ممکن است به یک بندر تفریحی برود تا قایق‌ها و کشتی‌ها را تماشا کند. برخی بندرها موزه هم دارند؛ مثلاً در بندر انزلی می‌توانید قایق‌های قدیمی ماهیگیری را ببینید.

چالش‌های مفهومی (پرسش و پاسخ)

پاورقی

¹پهلو گرفتن (Berthing): عملی که در آن کشتی به اسکله می‌چسبد و با طناب‌های ضخیم بسته می‌شود تا حرکت نکند.

²بندرعباس (Bandar Abbas): بزرگترین بندر تجاری ایران در کنار خلیج فارس. بسیاری از کالاهای وارداتی مثل برنج، لوازم الکترونیکی و مواد شیمیایی از این بندر وارد کشور می‌شوند.

کانتینر (Container): جعبهٔ فلزی بزرگ و استاندارد که کالاها در آن بار می‌شود. اندازهٔ معمول آن ۲۰ فوت یا ۴۰ فوت طول دارد.

اسکله (Pier/Quay): سکوی بتنی یا فلزی در کنار آب که کشتی به آن می‌بندد و تردد بار و مسافر از روی آن انجام می‌شود.