میگو: جانوری آبزی شبیه حشره کوچک
میگوها سختپوستان ریزی هستند که در دریاها زندگی میکنند و غذای بسیار مغذی برای انسان به شمار میروند.
میگو جانوری کوچک و خوراکی است که در آبهای شور دریا زندگی میکند. بدن میگو مانند حشرات از بندهای گوناگون تشکیل شده و پوستهای سخت دارد. در این مقاله یاد میگیریم که میگو کجا زندگی میکند، چه قسمتهایی دارد، چگونه رشد میکند و چرا برای انسان مفید است.
ویژگیهای ظاهری میگو: حشرهمانند دریا
بدن میگو از سه بخش اصلی ساخته شده است: سر، سینه و شکم. سر و سینه در زیر یک پوسته محکم به نام سپر سینهای به هم چسبیدهاند. میگوها ده جفت پا دارند. سه جفت پای جلویی برای گرفتن غذا و بقیه برای شنا کردن هستند. روی سر میگو دو جفت شاخک بلند و کوتاه وجود دارد که به وسیلهٔ آنها محیط اطراف را حس میکند.
برای مثال، میگوی کوچک دریا مانند یک حشرهٔ آبی به نظر میرسد. وقتی یک میگو را در دست میگیرید، پوستهٔ صاف و لغزندهای دارد و دم آن به صورت بادبزنی باز میشود. میگو با حرکت سریع دم خود میتواند به عقب بپرد و از دست دشمنان فرار کند.
محل زندگی و پراکندگی میگوها در دریاها
میگوها بیشتر در آبهای شور و شیرین زندگی میکنند. بعضی از میگوها در اعماق زیاد دریا (تا 5000 متری) زندگی میکنند و برخی در آبهای کمعمق نزدیک ساحل. میگوها در تمام اقیانوسهای جهان یافت میشوند. آنها معمولاً زیر سنگها، درون ماسهها یا میان جلبکها پنهان میشوند تا از ماهیهای بزرگتر در امان بمانند.
نکته علمی: میگوها در شب فعالتر هستند. در روز خود را در شنهای کف دریا پنهان میکنند و شب هنگام برای یافتن غذا بیرون میآیند. جمعیت میگوها در آبهای گرم بسیار بیشتر از آبهای سرد است.
تغذیه و زنجیرهٔ غذایی میگو
میگوها همه چیزخوار هستند؛ یعنی هم گیاهان ریز دریایی را میخورند و هم جانوران بسیار کوچک. غذای اصلی میگوها عبارت است از:
- پلانکتونها (جانوران و گیاهان شناور ریز)
- تکههای گیاهان پوسیده
- لارو حشرات آبی
- بقایای جانوران مرده
خود میگو نیز غذای ماهیها، پرندگان دریایی و بعضی پستانداران دریایی است. بنابراین میگو یک حلقهٔ مهم در زنجیرهٔ غذایی دریا به شمار میرود. اگر تعداد میگوها کم شود، ماهیها غذای کافی نخواهند داشت.
| مرحلهٔ رشد | توضیح کوتاه |
|---|---|
| تخم | میگو ماده تا 500000 تخم را زیر شکم خود حمل میکند. |
| لارو | از تخم جانوری ریز و شناگر به نام لارو بیرون میآید. |
| پسلارو | شکل آن به میگوی بالغ نزدیک میشود و به کف دریا میرود. |
| میگوی بالغ | بعد از چند ماه به میگوی کامل تبدیل میشود و تولیدمثل میکند. |
میگو چگونه رشد میکند؟ پوستاندازی
میگوها برای رشد کردن باید پوستهٔ سخت خود را دور بریزند. به این کار پوستاندازی میگویند. پوستهٔ میگو مانند لباسی تنگ است که وقتی میگو بزرگ میشود، آن لباس برایش کوچک میشود. میگو از پوستهٔ قدیمی بیرون میآید و پوستهٔ جدیدی میسازد که در ابتدا نرم است و بعد از چند روز سفت میشود.
تعداد دفعات پوستاندازی در میگوهای جوان بیشتر از میگوهای پیر است. برای نمونه، یک میگوی بچه در یک ماه ممکن است 8 تا 10 بار پوست بیندازد، در حالی که میگوی بالغ فقط چند بار در سال این کار را انجام میدهد.
ارزش غذایی میگو برای انسان
میگو یک مادهٔ غذایی بسیار مفید است. میگو کالری کمی دارد و چربی آن کم است، اما پروتئین بالایی دارد. همچنین میگو دارای مواد معدنی مهمی مانند روی، ید و سلنیوم است. ویتامین ب ۱۲ موجود در میگو برای سلامت اعصاب و خون بسیار مفید است.
با یک فرمول ساده میتوان پروتئین موجود در 100 گرم میگو را محاسبه کرد:
$پروتئین\ (گرم) = 20 + (چربی \times 0.2)$
(در این فرمول، پروتئین به گرم و چربی نیز به گرم است. معمولاً در هر ۱۰۰ گرم میگو حدود 20 گرم پروتئین وجود دارد.)
مثال عینی: میگو در آشپزخانه و آبزیپروری
در بسیاری از کشورها، میگو را در مزرعههای مخصوص پرورش میدهند. به این کار آبزیپروری میگویند. کشاورزان در استخرهای بزرگ آب شور، به میگوها غذا میدهند و پس از چند ماه آنها را صید میکنند. برای مثال، در جنوب ایران (استان بوشهر و هرمزگان) مزرعههای پرورش میگو وجود دارد.
در آشپزخانه نیز میگو را به روشهای گوناگون میپزند: آبپز، کبابی، سرخ کرده و یا در خورشها. قبل از پختن، باید رودهٔ سیاه رنگ پشت میگو را خارج کنند. خوردن میگو برای تقویت استخوانها و ماهیچهها بسیار خوب است.
چالشهای مفهومی درباره میگو
پرسش ۱: آیا میگو واقعاً یک حشره است؟
پاسخ: خیر. میگو از گروه سختپوستان است، در حالی که حشرات گروه دیگری از جانوران هستند. میگوها در آب زندگی میکنند و آبشش دارند، اما حشرات بیشتر در خشکی زندگی میکنند و نای [۱] تنفسی دارند. هر دو گروه بندپا [۲] هستند، یعنی بدنشان بند بند است.
پاسخ: خیر. میگو از گروه سختپوستان است، در حالی که حشرات گروه دیگری از جانوران هستند. میگوها در آب زندگی میکنند و آبشش دارند، اما حشرات بیشتر در خشکی زندگی میکنند و نای [۱] تنفسی دارند. هر دو گروه بندپا [۲] هستند، یعنی بدنشان بند بند است.
پرسش ۲: چرا میگو هنگام پختن قرمز میشود؟
پاسخ: در پوست میگو رنگدانهای به نام آستاکسانتین [۳] وجود دارد که به رنگ نارنجی-قرمز است. در میگوی زنده، این رنگدانه با پروتئینهایی پوشیده شده و رنگ خاکستری یا سبز دیده میشود. هنگام پختن، پروتئینها از بین میروند و رنگ قرمز آستاکسانتین نمایان میشود.
پاسخ: در پوست میگو رنگدانهای به نام آستاکسانتین [۳] وجود دارد که به رنگ نارنجی-قرمز است. در میگوی زنده، این رنگدانه با پروتئینهایی پوشیده شده و رنگ خاکستری یا سبز دیده میشود. هنگام پختن، پروتئینها از بین میروند و رنگ قرمز آستاکسانتین نمایان میشود.
پرسش ۳: آیا میگوها چشمان خوبی دارند؟
پاسخ: بله. میگوها چشمان مرکب دارند، یعنی چشم آنها از هزاران عدسی کوچک تشکیل شده است. هر عدسی یک بخش از محیط را میبیند و همهٔ این تصاویر کنار هم یک تصویر کلی میسازند. میگو میتواند با این چشمها حرکت دشمن را از همه جهت ببیند، حتی بدون اینکه سر خود را بچرخاند.
پاسخ: بله. میگوها چشمان مرکب دارند، یعنی چشم آنها از هزاران عدسی کوچک تشکیل شده است. هر عدسی یک بخش از محیط را میبیند و همهٔ این تصاویر کنار هم یک تصویر کلی میسازند. میگو میتواند با این چشمها حرکت دشمن را از همه جهت ببیند، حتی بدون اینکه سر خود را بچرخاند.
اهمیت اقتصادی و زیستمحیطی میگو
صید و پرورش میگو یکی از صنایع بزرگ دنیا است. هر سال میلیونها تن میگو صید میشود. اما صید بیش از حد میگو به طبیعت دریا آسیب میزند. همچنین تورهای صید میگو گاهی جانوران دیگر مثل لاکپشتهای دریایی را نیز به دام میاندازند. امروزه از تورهای مخصوص با دریچهٔ خروج لاکپشت استفاده میکنند تا این جانوران آسیب نبینند.
نکات پایانی: میگو یک جانور ارزشمند دریایی است که هم در زنجیرهٔ غذایی طبیعت نقش مهمی دارد و هم منبع پروتئین سالم برای انسان است. با محافظت از دریاها و جلوگیری از صید بیرویه، میتوانیم نسل میگوها را برای آینده حفظ کنیم.
پاورقیها
[1] نای: لولههای تنفسی در حشرات که هوا را به تمام سلولهای بدن میرسانند. معادل انگلیسی: Trachea.
[2] بندپا: گروه بزرگی از جانوران که بدنشان از بندهای متعدد تشکیل شده و اسکلت بیرونی دارند؛ مثل حشرات، عنکبوتها و سختپوستان. معادل انگلیسی: Arthropod.
[3] آستاکسانتین: یک رنگدانه طبیعی از خانواده کاروتنوئیدها که به میگو، خرچنگ و ماهی قزلآلا رنگ قرمز یا نارنجی میدهد. معادل انگلیسی: Astaxanthin.
واژههای انگلیسی: میگو (Shrimp)، سختپوستان (Crustaceans)، آبزیپروری (Aquaculture)، لارو (Larva)، پوستاندازی (Molting).
[2] بندپا: گروه بزرگی از جانوران که بدنشان از بندهای متعدد تشکیل شده و اسکلت بیرونی دارند؛ مثل حشرات، عنکبوتها و سختپوستان. معادل انگلیسی: Arthropod.
[3] آستاکسانتین: یک رنگدانه طبیعی از خانواده کاروتنوئیدها که به میگو، خرچنگ و ماهی قزلآلا رنگ قرمز یا نارنجی میدهد. معادل انگلیسی: Astaxanthin.
واژههای انگلیسی: میگو (Shrimp)، سختپوستان (Crustaceans)، آبزیپروری (Aquaculture)، لارو (Larva)، پوستاندازی (Molting).