موزه مردمشناسی: گنجینهٔ فرهنگ و زندگی مردم در گذشته
۱. در موزه مردمشناسی چه چیزهایی میبینیم؟
موزه مردمشناسی مانند یک خانهٔ بزرگ پر از خاطرههای قدیمی است. در آن میتوانیم لباسهای رنگارنگ محلی را ببینیم که مادر بزرگها و پدر بزرگها در جشنها میپوشیدند. همچنین وسایل آشپزخانه مثل دیگ مسی، هاون چوبی، آسیاب دستی و سماور ذغالی در آن نگهداری میشود. ابزار کار کشاورزان مانند داس، بیل چوبی و گاوآهن دستی نیز بخش دیگری از این موزه است.
برای نمونه، در موزه مردمشناسی استان مازندران لباسهایی با نقشهای گل و درخت میبینید که نشانهٔ علاقهٔ مردم به طبیعت بوده. یا در موزهٔ کردستان شالهای بلند و کلاههای نمدی به چشم میخورند.
| ردهٔ اشیا | نمونه | کاربرد در گذشته |
|---|---|---|
| لباس | چادرشب، لباس کردی، دامنهای گلیمی | حفاظت در برابر سرما و گرما، نشان دادن هویت منطقهای |
| ابزار کشاورزی | داس، بیل چوبی، ارهٔ دستی | درو کردن گندم، کندن زمین، بریدن شاخههای درخت |
| وسایل خانه | سماور، چراغ توری، هاون سنگی | جوشاندن آب، روشنایی شب، کوبیدن ادویه و حبوبات |
۲. چرا باید از موزه مردمشناسی بازدید کنیم؟
بازدید از این موزهها مانند تماشای یک فیلم تاریخی است. ما میفهمیم مردم گذشته بدون یخچال، ماشین لباسشویی و تلفن همراه چگونه زندگی میکردند. مثلاً برای سرد نگه داشتن غذا از زیرزمینهای خنک و کوزهٔ سفالی استفاده میکردند. یا برای شستن لباسها به کنار چشمه یا جوی آب میرفتند و با تخته شستشوی چوبی لباس میشستند.
موزه مردمشناسی به ما یاد میدهد که به فرهنگ خود افتخار کنیم. همچنین بچهها میتوانند با کمک معلم یا خانواده، یک گزارش نقاشی از یک وسیلهٔ قدیمی بکشند و به موزه هدیه بدهند.
۳. کاربرد عملی: ساختن یک موزهٔ کوچک در خانه یا مدرسه
آیا میدانستید میتوانید یک موزهٔ مردمشناسی کوچک در کلاس درس یا خانه درست کنید؟ کافی است از پدر بزرگ یا مادر بزرگ خود بخواهید یک وسیلهٔ قدیمی که دیگر استفاده نمیکنند به شما بدهند. مثلاً یک گرامافون (دستگاه پخش صفحههای موسیقی قدیمی)، یک ظرف سفالی یا یک گلدان لعابی. سپس برای هر وسیله یک برچسب بنویسید: نام وسیله، سال تقریبی ساخت، کاربرد آن و نام کسی که آن را هدیه داده. این برچسبها مانند راهنمای موزه عمل میکنند.
در مدرسه میتوانید یک نمایشگاه یک روزه ترتیب دهید و همکلاسیهای خود را دعوت کنید. هر دانشآموز یک شیء بیاورد و دربارهٔ آن صحبت کند. این کار باعث میشود فرهنگ گذشتگان برای همیشه زنده بماند.
۴. چالشهای مفهومی (پرسش و پاسخ)
پاسخ: نه تنها وسایل خیلی قدیمی، بلکه گاهی وسایل ۵۰ سال پیش هم در موزه گذاشته میشوند. زیرا آن وسایل نشان میدهند زندگی مردم نسبت به امروز چگونه تغییر کرده است. مثلاً یک تلفن گردان یا یک رادیوی قدیمی بزرگ ممکن است در موزه باشد.
پاسخ: در موزهٔ تاریخی معمولاً اشیای شاهان، سکهها و اسناد مهم نگهداری میشود. در موزهٔ هنری، نقاشیها و مجسمههای زیبا هستند. اما در موزه مردمشناسی وسایل زندگی مردم عادی (کشاورز، چوپان، نانوا، مادر بزرگها) دیده میشود؛ مانند چادر، دیگ، جارو، و لباس محلی.
پاسخ: در بیشتر موزهها لمس اشیا مجاز نیست، چون ممکن است وسیلهٔ قدیمی بشکند یا رنگ آن برود. اما برخی موزههای مردمشناسی بخشی به نام «بازدید لمسی» دارند که در آن میتوانید چند نمونهٔ مشابه را با دست لمس کنید. برای مثال یک تکه پارچهٔ دستبافت یا یک کاسهٔ سفالی را از نزدیک حس کنید.
پاورقی
[1]موزه مردمشناسی (Ethnology Museum): موزهای که در آن اشیا، پوشاک، ابزار و آثار فرهنگی مربوط به زندگی روزمرهٔ مردم عادی در دورههای مختلف تاریخی جمعآوری و نگهداری میشود.
[2]گرامافون (Gramophone): دستگاهی مکانیکی برای پخش صفحههای موسیقی که با نیروی دست کوک میشد و صدای موسیقی از شیپور بزرگ آن خارج میگردید.
[3]زیرزمین خنک (Cool Basement): در خانههای قدیمی، فضایی در عمق زمین که دمای آن در تابستان خنکتر از سطح خانه بود و به عنوان یخچال طبیعی از آن استفاده میکردند.
[4]چادرشب (Chador-e Shab): نوعی پارچهٔ نخی نازک با نقشهای ریز که زنان در شمال ایران برای دوختن لباسهای تابستانی به کار میبردند.
