تجهیزات ایمنی فردی: محافظ شخصی شما در برابر خطرات
چرا باید از تجهیزات ایمنی فردی استفاده کنیم؟
بدن ما در برابر بسیاری از خطرات محیطی آسیبپذیر است. تصور کنید در حال سمپاشی گیاهان خانگی هستید. قطرات ریز سم میتوانند به چشمهای شما پاشیده شوند یا از طریق پوست جذب شوند. یا هنگام تعمیر دوچرخه، تراشههای ریز فلز ممکن است به سمت چشم شما پرتاب شوند. تجهیزات ایمنی فردی دقیقاً برای ایجاد یک سد فیزیکی در برابر چنین خطراتی طراحی شدهاند. آنها خطر را حذف نمیکنند، اما مواجهه شخص را با آن کاهش میدهند. این وسایل آخرین خط دفاعی محسوب میشوند، یعنی پس از اینکه نتوانستیم خطر را به کلی از محیط حذف کنیم یا آن را کنترل کنیم، به سراغ آنها میرویم.
| نوع خطر | مثال از محیط اطراف | بخش بدن در معرض خطر | تجهیزات ایمنی فردی مناسب |
|---|---|---|---|
| مکانیکی (برخورد، پرتاب ذرات) | تراش کاری چوب، خرد کردن سنگ، چکش زدن | چشمها، دستها | عینک ایمنی، دستکش ضدبرش |
| شیمیایی (مایعات، بخارات، گرد و غبار) | استفاده از وایتکس، رنگکاری، کار در آزمایشگاه مدرسه | دستها، چشمها، دستگاه تنفسی، پوست | دستکش نیتریل، عینک محافظ، ماسک تنفسی مناسب |
| بیولوژیکی (میکروبها، ویروسها) | تمیز کردن سطوح آلوده، مراقبت از بیمار | دستها، صورت، دستگاه تنفسی | دستکش لاتکس، ماسک جراحی، گان2 |
| الکتریکی (برق گرفتگی، جرقه) | کار با پریز برق، تعمیر وسایل الکتریکی | دستها، کل بدن | دستکش عایق برق، کفش عایق |
شناخت سه رکن اصلی: محافظت از چشم، تنفس و دستها
بسیاری از فعالیتها به طور همزمان چندین بخش از بدن را تهدید میکنند. بنابراین لازم است از ترکیبی از تجهیزات استفاده کنیم. سه مورد از رایجترین و حیاتیترین آنها را دقیقتر بررسی میکنیم.
۱. محافظت از چشمها (عینک ایمنی): چشمها از حساسترین اعضای بدن هستند. عینک ایمنی تنها به عینک آفتابی یا عینک مطالعه محدود نمیشود. برای مثال، هنگام استفاده از دریل شارژی در خانه برای نصب یک قاب، ذرات ریز چوب و گرد و غبار به اطراف پرتاب میشوند. عینک ایمنی دارای محافظ جانبی از ورود این ذرات از کنارهها جلوگیری میکند. لنز این عینکها از جنس پلیکربنات3 ساخته میشود که در برابر ضربه مقاوم است. برخی عینکها نیز برای کار با مواد شیمیایی، کاملاً صورت را میپوشانند تا از پاشش احتمالی قطرات جلوگیری کنند.
۲. محافظت از دستگاه تنفسی (ماسک): همه ماسکها یکسان نیستند! انتخاب ماسک به اندازه ذرات یا نوع گازی که در هوا پراکنده است بستگی دارد. $ \text{(ذرهای مانند گرد و غبار چوب) } \neq \text{ (بخارات شیمیایی مانند تینر رنگ)} $. ماسکهای پارچهای یا جراحی معمولی فقط برای ذرات درشت و قطرات (مثل زمانی که فردی سرماخورده است) مناسبند. اما برای سمباده زدن چوب که گرد و غبار بسیار ریز ایجاد میکند، باید از ماسکهای فیلتردار N95 استفاده کرد. برای بخارات خطرناک شیمیایی نیز از ماسکهای کارتریجدار4 مخصوص استفاده میشود که فیلتر آنها متناسب با نوع گاز تعویض میگردد.
۳. محافظت از دستها (دستکش): دستها بیشترین تماس را با محیط دارند. جنس دستکش تعیینکننده کاربرد آن است. برای شستوشوی ظروف با مواد شوینده معمولی، دستکش لاستیکی نازک کافی است. اما برای جابجایی شیشههای شکسته یا برش کاری، به دستکش ضدبرش از جنس الیاف بسیار محکم نیاز داریم. برای کار با مواد شیمیایی خورنده مانند اسیدها، دستکش نیتریل5 یا وایتون6 توصیه میشود که در برابر نفوذ مواد مقاومتر از لاتکس7 هستند.
از خرید تا دورریز: چرخه زندگی یک وسیله ایمنی
فرض کنید برای پروژه علمی مدرسه قصد دارید با چوب کار کنید. مراحل صحیح استفاده از تجهیزات ایمنی فردی در این پروژه چگونه است؟
۱. ارزیابی و خرید: خطرات اصلی عبارتند از: پرتاب تراشه چوب (خطر برای چشم)، استنشاق گرد و غبار چوب (خطر برای ریه) و احتمال بریدگی (خطر برای دست). پس باید عینک ایمنی محکم، ماسک N95 و دستکش چرمی یا ضدبرش تهیه کنید. هنگام خرید به استانداردهای درج شده روی بستهبندی (CE, ANSI8) توجه کنید.
۲. استفاده صحیح: عینک باید کاملاً به صورت بچسبد. ماسک N95 باید روی بینی و زیر چانه کاملاً فیکس شود و هوا فقط از طریق فیلتر آن عبور کند. دستکش نیز باید اندازه دست باشد؛ دستکش گشاد احتمال گیر کردن آن به دستگاه (مثل دریل) را افزایش میدهد.
۳. نگهداری و بررسی: بعد از هر بار استفاده، عینک را با آب و صابون ملایم تمیز کنید. اگر روی لنز آن خراش عمیقی ایجاد شده، باید تعویض شود زیرا وضوح دید را کاهش میدهد. ماسک N95 معمولاً یک بار مصرف است و پس از چند ساعت استفاده یا قرار گرفتن در معرض گرد و غبار زیاد، باید دور انداخته شود.
۴. دورریز ایمن: دستکشهای آلوده به مواد شیمیایی یا بیولوژیکی باید در کیسههای مخصوص و سربسته دور ریخته شوند تا دیگران با آنها تماس پیدا نکنند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. عینکهای آفتابی و معمولی از شیشه یا پلاستیک نازک ساخته شدهاند و در برابر ضربه اشیای پرتابشده مقاومت کافی ندارند و خرد میشوند. همچنین محافظ جانبی ندارند. عینک ایمنی استاندارد از پلیکربنات ضخیم ساخته شده و طراحی آن به گونهای است که از تمام زوایا از چشم محافظت میکند.
پاسخ: این یک باور کاملاً اشتباه و خطرناک است. دستکشها ممکن است به طور نامحسوس پاره شده یا مواد از طریق درزهای آنها نفوذ کنند. همچنین بعد از درآوردن دستکش، ممکن است دستهای شما با سطح خارجی آلوده دستکش تماس پیدا کند. بنابراین همواره پس از درآوردن دستکش، باید دستهای خود را به طور کامل با آب و صابون بشویید.
پاسخ: معمولاً دو دلیل اصلی دارد: اول، انتخاب ماسک نامناسب برای آن خطر خاص (مثلاً استفاده از ماسک پارچهای در محیط پر از گرد و غبار ریز). دوم، استفاده نادرست از ماسک (مثلاً قرار ندادن صحیح آن روی بینی که باعث نشت هوا از کنارهها میشود). ماسک باید کاملاً اندازه صورت باشد و فیلتر آن متناسب با آلاینده موجود تعویض یا تعویض شود.
پاورقی
1تجهیزات ایمنی فردی (Personal Protective Equipment - PPE): به هر وسیلهای که برای محافظت از فرد در برابر خطرات سلامتی و ایمنی در محل کار یا محیطهای دیگر پوشیده یا حمل شود، گفته میشود.
2گان (Gown): لباس محافظ یکبارمصرف یا قابل شستشو که معمولاً تا زانو یا پایینتر میآید و از آلودگی لباسهای شخصی جلوگیری میکند.
3پلیکربنات (Polycarbonate - PC): نوعی پلاستیک شفاف و بسیار مقاوم در برابر ضربه که در ساخت شیشه عینک ایمنی، کلاه ایمنی و شیشه ضدگلوله استفاده میشود.
4ماسک کارتریجدار (Cartridge Respirator): نوعی ماسک تنفسی نیمصورت یا کامل که کارتریج (فیلتر) آن بسته به نوع آلاینده (گاز، بخار، ذره) قابل تعویض است.
5نیتریل (Nitrile): یک نوع لاستیک مصنوعی مقاوم در برابر بسیاری از مواد شیمیایی، روغنها و حلالها. جایگزین خوبی برای افرادی است که به لاتکس حساسیت دارند.
6وایتون (Viton): یک الاستومر فلوئوروکربن با مقاومت شیمیایی بسیار بالا در برابر حلالها، اسیدها و مواد نفتی.
7لاتکس (Latex): یک ماده طبیعی که از درخت کائوچو به دست میآید. در ساخت دستکشهای جرامی و معاینه استفاده میشود اما ممکن است در برخی افراد ایجاد حساسیت کند.
8انسی (ANSI): موسسه استاندارد ملی آمریکا (American National Standards Institute). نشاندهنده رعایت استانداردهای ایمنی در تولید محصول است.
