هود آزمایشگاهی: محافظ نامرئی در برابر بخارات خطرناک
هود آزمایشگاهی چگونه کار میکند؟
عملکرد هود آزمایشگاهی بر یک اصل ساده و هوشمندانه استوار است: تولید جریان هوا به سمت داخل. یک فن قوی که معمولاً در سقف ساختمان قرار دارد، به طور مداوم هوا را از جلوی هود (محل باز) به داخل محفظه میمکد . این هوا، بخارات و گازهای خطرناک ناشی از آزمایش را با خود میرباید و سپس از طریق کانالهای مخصوص به بیرون از ساختمان هدایت میکند . به این ترتیب، مواد خطرناک فرصتی برای پخش شدن در هوای آزمایشگاه و استنشاق توسط افراد را پیدا نمیکنند.
یک شیشه متحرک محکم به نام شیشه محافظ (Sash)4 در جلوی هود قرار دارد که هم مانند یک سپر فیزیکی از کاربر در برابر پاشش ناگهانی مواد محافظت میکند و هم با باز و بسته شدن، سطح مقطع ورود هوا را کنترل میکند . برای درک بهتر، تصور کنید یک شمع روشن را پشت هود قرار دهید. اگر هود به درستی کار کند، شعله شمع به سمت داخل هود متمایل میشود که نشاندهنده وجود جریان مکش قوی است.
انواع اصلی هودهای آزمایشگاهی
هودهای آزمایشگاهی بسته به نیاز و نوع کاربرد، در مدلهای مختلفی ساخته میشوند. در اینجا دو دستهبندی مهم و رایج را بررسی میکنیم:
| نوع هود | نحوه دفع بخارات | مزایا | معایب و محدودیتها | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|---|
| هود کانالدار (Ducted) | بخارات از طریق کانال به خارج ساختمان هدایت میشوند . | بالاترین سطح حفاظت، مناسب برای طیف وسیعی از مواد شیمیایی خطرناک . | نیاز به سیستم تهویه مرکزی و نصب پیچیده، هزینه بالاتر . | آزمایشگاههای شیمی عمومی، کار با مواد سمی و فرار . |
| هود بدون کانال (Ductless) | بخارات توسط فیلترهای مخصوص (مانند کربن فعال) جذب و هوا به داخل اتاق بازگردانده میشود . | نصب آسان، قابلیت جابجایی، هزینه اولیه کمتر . | نیاز به تعویض دورهای فیلتر، محدودیت در نوع مواد شیمیایی قابل استفاده . | مواردی که نصب کانال ممکن نیست، کار با مواد کمخطر یا به عنوان محافظ ثانویه. |
| هود اسیدی (Anti-Acid) | معمولاً کانالدار، با مصالح مقاوم در برابر خوردگی مانند PVC یا پلیپروپیلن . | مقاوم در برابر بخارات خورنده اسیدهای قوی (مانند اسید سولفوریک و نیتریک) . | هزینه ساخت بالاتر به دلیل مصالح خاص. | آزمایشگاههایی که با اسیدهای غلیظ و مواد خورنده کار میکنند . |
یک آزمایش امن: راهنمای گامبهگام کار با هود
استفاده درست از هود آزمایشگاهی به اندازه وجود آن مهم است. رعایت این مراحل ساده، ایمنی شما را تضمین میکند:
۱. بررسی و آمادهسازی: قبل از شروع، مطمئن شوید هود روشن است و جریان هوا دارد (با تست کاغذ). شیرهای آب و گاز روی هود را در صورت نیاز بررسی کنید . وسایل و مواد شیمیایی مورد نیاز را از قبل آماده کنید.
۲. چیدمان صحیح داخل هود: تمام ظروف و تجهیزات باید حداقل 15 سانتیمتر (به اندازه یک خطکش) داخل از لبه هود قرار گیرند . مواد را در کنارههای هود بچینید تا مسیر خروج هوا از پشت هود مسدود نشود . از شلوغ کردن هود خودداری کنید؛ حداقل 50% سطح کار باید خالی باشد .
۳. تنظیم شیشه محافظ: هنگام کار، شیشه محافظ را تا ارتفاع مشخص شده (معمولاً حدود 45 سانتیمتر) بالا ببرید. این ارتفاع بهینه، هم از شما محافظت میکند و هم اجازه میدهد جریان هوا به خوبی برقرار باشد . هرگز سر و صورت خود را داخل هود نبرید .
۴. انجام آزمایش: کار خود را به آرامی و با دقت انجام دهید. از حرکات سریع دست در جلوی هود که میتواند جریان هوا را بر هم بزند، خودداری کنید . در و پنجرههای آزمایشگاه را بسته نگه دارید تا سیستم تهویه مختل نشود .
۵. پایان کار: پس از اتمام کار، مواد و ظروف را از داخل هود خارج کنید. هرگونه ریزش را فورا و با روش مناسب پاک کنید . شیشه محافظ را کاملا پایین بکشید و بگذارید هود چند دقیقهای دیگر روشن بماند تا باقیمانده بخارات نیز تخلیه شوند .
سوالات متداول و اشتباهات رایج
خیر، این یک اشتباه رایج و خطرناک است. هود آزمایشگاهی (شیمیایی) برای محافظت کاربر در برابر مواد شیمیایی خطرناک طراحی شده و هوا را به بیرون میکشد. اما هود لامینار با ایجاد جریان هوای فیلترشده، هدف اصلیاش محافظت از نمونههای حساس (مانند کشت سلولی) در برابر آلودگی است و لزوماً کاربر را در برابر مواد شیمیایی محافظت نمیکند . استفاده از هرکدام به جای دیگری میتواند عواقب جدی داشته باشد.
هرگز! این یک اشتباه بزرگ است. انباشتن مواد شیمیایی در هود، جریان هوا را مسدود کرده و کارایی آن را به شدت کاهش میدهد . همچنین خطر واکنشهای ناخواسته بین مواد ناسازگار یا آتشسوزی را افزایش میدهد . مواد شیمیایی باید در کابینتهای مخصوص و ایمن ذخیره شوند و فقط مقدار مورد نیاز برای آزمایش به هود آورده شود.
اولین اقدام، متوقف کردن فوری آزمایش است. در صورت امکان، درب ظروف حاوی مواد فرار یا واکنشدهنده را ببندید. شیشه محافظ هود را تا حد ممکن پایین بکشید (حدود 2.5 سانتیمتر باز بماند) تا یک اثر دودکش طبیعی ایجاد شود و مقداری هوا به جریان بیفتد . سپس محل را ترک کرده و موضوع را به مسئول آزمایشگاه گزارش دهید.
پاورقی
1هود شیمیایی (Chemical Fume Hood): محفظهای با سیستم تهویه برای کنترل و خارج کردن بخارات، گازها و ذرات خطرناک تولیدشده در فرآیندهای شیمیایی .
2سیستم تهویه (Ventilation System): مجموعهای از تجهیزات (مانند فن، کانال، فیلتر) برای کنترل کیفیت هوا با خارج کردن هوای آلوده و تأمین هوای تازه.
3مواد سمی (Toxic Substances): موادی که در صورت ورود به بدن (از طریق استنشاق، بلع یا جذب پوستی) میتوانند باعث آسیب سلامتی یا مرگ شوند.
4شیشه محافظ (Sash): صفحه شفاف متحرک در جلوی هود که به کاربر امکان مشاهده و دسترسی میدهد و هم به عنوان یک مانع فیزیکی عمل میکند .
