اولویتبندی رسانهای: مقدم دانستن وظیفه بر تفریح
چرا اولویتبندی در استفاده از رسانهها ضروری است؟
تصور کن قرار است فردا امتحان ریاضی داشته باشی، اما به جای خواندن درس، ساعتها در حال تماشای ریلهای کوتاه1 در شبکههای اجتماعی هستی. نتیجه چیست؟ احتمالاً نمرهای که دوست داری را نمیگیری و بعد احساس پشیمانی و استرس میکنی. این یک مثال ساده از زمانی است که اولویتهای اشتباه انتخاب کردهای. رسانههای دیجیتال به دلیل طراحی جذاب و تعاملیشان، به راحتی میتوانند توجه ما را به خود جلب کنند و ما را از کارهای اصلیمان منحرف سازند. اینجاست که مفهوم «اولویتبندی رسانهای» مانند یک قطبنما عمل میکند و مسیر درست را به ما نشان میدهد.
اولویتبندی به معنای شناسایی کارهای مهمتر و قراردادن آنها در صف اول انجام است. وقتی صحبت از رسانه میشود، یعنی باید قبل از روشن کردن تلویزیون یا باز کردن یک اپلیکیشن بازی، از خودت بپرسی: «آیا کار مهمتری برای انجام دادن ندارم؟» پاسخ به این سؤال، کلید مدیریت تو بر تکنولوژی است، نه مدیریت تکنولوژی بر تو.
چگونه وظایف مهم را از غیرمهم تشخیص دهیم؟
برای اولویتبندی درست، ابتدا باید بتوانی وظایفت را دستهبندی کنی. یک روش مشهور، تقسیمبندی کارها به چهار دسته بر اساس معیارهای فوریت2 و اهمیت3 است. این روش به ماتریس آیزنهاور4 معروف است که در جدول زیر آن را برای زندگی یک دانشآموز شرح دادهایم:
| ماتریس اولویتبندی (ماتریس آیزنهاور) | فوری | غیر فوری | |
|---|---|---|---|
| مهم | 1. مربع اول (مدیریت بحران) • مطالعه برای امتحان فردا • تکمیل پروژهای که فردا باید تحویل داده شود • کمک به خواهر کوچکتری که زمین خورده |
اولویت ۱: انجام فوری | 2. مربع دوم (رشد و برنامهریزی) • برنامهریزی برای هفتهٔ آینده • ورزش منظم • یادگیری یک مهارت جدید مثل زبان |
| 3. مربع سوم (حواسپرتیها) • پاسخ به یک چت غیرضروری در حین مطالعه • تماشای برنامهای تلویزیونی فقط از روی عادت |
اولویت ۳: تفویض یا محدود کردن | 4. مربع چهارم (اتلاف وقت) • اسکرول بیهدف در شبکههای اجتماعی(Doomscrolling) • بازیهای ویدیویی بیش از حد |
|
همانطور که در جدول میبینی، وظایف مربع اول (مهم و فوری) باید بلافاصله و قبل از هر چیز دیگری انجام شوند. وظایف مربع دوم (مهم ولی غیر فوری)، سنگبناهای موفقیت بلندمدت تو هستند و باید برای آنها زمان خاصی را برنامهریزی کنی. رسانههای دیجیتال اغلب در مربعهای سوم و چهارم جای میگیرند. هدف اولویتبندی رسانهای، کنترل و کاهش زمان صرفشده در این دو مربع است.
راهکارهای عملی برای اولویتبندی در عمل
حالا که میدانی چه کارهایی مهمتر هستند، بیا چند تکنیک ساده را یاد بگیریم تا بتوانی آنها را در زندگی اجرا کنی.
۱. تکنیک بلوکبندی زمان5: این روش مانند ساختن یک برنامهٔ هفتگی برای خودت است. یک برگه بردار و ساعات روز را به بلوکهای زمانی تقسیم کن. برای مثال:
- 16:00 - 14:00 بلوک زمان برای انجام تکالیف مدرسه.
- 17:00 - 16:00 بلوک زمان برای استراحت و استفاده از رسانه (مثلاً چک کردن شبکههای اجتماعی).
- 19:00 - 17:00 بلوک زمان برای مطالعهٔ شخصی یا ورزش.
در هر بلوک، فقط روی فعالیت همان بلوک تمرکز کن. هنگام مطالعه، گوشی را روی حالت «سکوت» یا «مزاحم نشو»6 قرار بده.
۲. قانون 10-10-10: هر وقت وسوسه شدی کار مهمی را رها کنی و به سراغ گوشی بروی، از خودت بپرس: «عواقب این کار بعد از 10 دقیقه، 10 ماه و 10 سال دیگر چیست؟» مثلاً اگر به جای مطالعه، بازی کنی:
• بعد از 10 دقیقه: حس لذت.
• بعد از 10 ماه: ممکن است به دلیل افت تحصیلی، فرصتهای خوبی را از دست داده باشی.
• بعد از 10 سال: این انتخاب کوچک، میتواند بر مسیر شغلی و زندگی تو اثر بگذارد. این قانون کمک میکند تصمیمات بهتری بگیریم.
۳. روش پومودورو7: این یک تکنیک مدیریت زمان است. یک تایمر را روی 25 دقیقه تنظیم کن و در این مدت، فقط و فقط روی یک تکلیف تمرکز کن (مثلاً حل کردن مسائل ریاضی). بعد از 25 دقیقه، 5 دقیقه استراحت کامل کن (میتوانی در این استراحت کوتاه، سری به گوشی بزنی). بعد از چهار دور 25 دقیقهای، یک استراحت طولانیتر (15-30 دقیقه) داشته باش. این روش تمرکز را بالا میبرد و جلوی خستگی ذهنی را میگیرد.
یک داستان از زندگی واقعی: علی و پروژهٔ علوم
علی دانشآموز سال دهم است. معلم علوم به کلاس دو هفته فرصت داده تا یک پروژهٔ تحقیقاتی دربارهٔ انرژیهای تجدیدپذیر آماده کنند. علی در روزهای اول فکر میکند «وقت زیاد است» و هر شب به جای تحقیق، با دوستانش آنلاین بازی میکند. وقتی فقط 3 روز به مهلت پروژه مانده، دچار استرس شدید میشود. او مجبور است چند شب تا دیروقت بیدار بماند، کیفیت کارش پایین میآید و سر جلسهٔ ارائه هم خسته و ناموفق است.
راه حل اولویتبندی: اگر علی از همان روز اول، کار را به بلوکهای کوچک تقسیم میکرد (مثلاً روزی 1 ساعت برای جمعآوری اطلاعات، روزی 1 ساعت برای تهیهٔ پوستر و ...) و بعد از اتمام هر بلوک، به خودش 30 دقیقه استفاده از رسانه را به عنوان پاداش میداد، هم پروژهای عالی تحویل میداد، هم استرس نداشت و هم از اوقات فراغتش لذت میبرد. این یعنی کار اول، تفریح بعد.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
پاسخ: خیر! هدف، حذف نیست، بلکه مدیریت است. رسانهها برای سرگرمی، ارتباط و یادگیری مفید هستند. مشکل زمانی پیش میآید که استفاده از آنها کنترلنشده باشد و جای کارهای ضروری را بگیرد. تو میتوانی پس از اتمام تکالیف، با خیال راحت و بدون احساس گناه، مدت معقولی را به آنها اختصاص دهی.
پاسخ: این مشکل بسیار رایج است. چند راه حل:
- محیط خودت را تغییر بده: هنگام مطالعه، گوشی را در اتاق دیگری بگذار یا از اپلیکیشنهای قفلکنندهٔ موقت استفاده کن.
- پاداش کوچک تعیین کن: به خودت قول بده بعد از 45 دقیقه مطالعه، میتوانی 15 دقیقه با گوشی کار کنی.
- شروع کوچک داشته باش: از بلوکهای زمانی کوتاه (مثلاً 15 دقیقه) شروع کن و به تدریج زمان آن را افزایش بده.
پاسخ: نه necessarily. اگر این فعالیتها به صورت برنامهریزیشده و پس از انجام وظایف اصلی انجام شوند، یک تفریح سالم هستند. حتی بعضی بازیها میتوانند مهارتهایی مانند حل مسئله، همکاری و زبان انگلیسی را تقویت کنند. کلید موفقیت، تعادل و رعایت حد و مرز است.
پاورقی
1 ریلهای کوتاه (Short-form Videos): ویدیوهای کوتاه و سریعی که معمولاً در پلتفرمهایی مانند اینستاگرام (Instagram Reels)، یوتیوب شورتس (YouTube Shorts) و تیکتاک (TikTok) منتشر میشوند.
2 فوریت (Urgency): مربوط به کارهایی است که برای انجام آنها مهلت زمانی کوتاهی داریم یا نیاز به اقدام فوری دارند.
3 اهمیت (Importance): مربوط به کارهایی است که انجام آنها برای اهداف بلندمدت، ارزشها و موفقیت ما حیاتی است.
4 ماتریس آیزنهاور (Eisenhower Matrix): یک ابزار تصمیمگیری برای اولویتبندی کارها که بر اساس دو محور فوریت و اهمیت طراحی شده است.
5 بلوکبندی زمان (Time Blocking): یک روش مدیریت زمان که در آن زمانهای خاصی از روز به فعالیتهای مشخصی اختصاص داده میشود.
6 مزاحم نشو (Do Not Disturb - DND): حالتی در تلفنهای همراه که در آن نوتیفیکیشنها و تماسها (به جز موارد ضروری) سایلنت میشوند.
7 تکنیک پومودورو (Pomodoro Technique): یک روش مدیریت زمان که کار را به بازههای زمانی کوتاه و متمرکز (معمولاً ۲۵ دقیقهای) تقسیم میکند که با استراحتهای کوتاه از هم جدا میشوند.
