فرهنگ شبکه اجتماعی: جهان کوچک درون گوشیتان
سه رکن اصلی فرهنگ شبکههای اجتماعی
فرهنگ هر شبکهاجتماعی را میتوان مانند یک شهر کوچک تصور کرد که قوانین نانوشتهای دارد. این قوانین سه بخش اصلی دارند:
| رکن | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| الگوهای رفتاری1 | کارهایی که کاربران به طور معمول انجام میدهند یا از انجام آن خودداری میکنند. این الگوها توسط خود جامعه کاربری تعریف و اجرا میشوند. | • گذاشتن «لایک» برای تأیید یک پست • پاسخ ندادن به پیامهای افراد غریبه • اشتراکگذاری استوری درباره یک مناسبت ملی |
| الگوهای زبانی2 | کلمات، اصطلاحات، نشانهها و قالبهای خاصی که فقط در آن فضا معنا پیدا میکنند. یک زبان مشترک برای ارتباط سریعتر. | • استفاده از هشتگ3 (#) برای دستهبندی مطالب • نوشتن کامنت «دمت گرم❤️» • فرستادن ایموجی ? به جای نوشتن «خندیدم» |
| الگوهای ارزشی4 | معیارهایی که کاربران برای محبوبیت، درستی یا موفقیت یک پست یا فرد قائل میشوند. چه چیزی در این فضا «باارزش» محسوب میشود؟ | • تعداد زیاد لایک و کامنت نشانه محبوبیت است. • اشتراکگذاری مطالب «خیریه» کار ارزشمندی است. • «اصلبودن» و نمایش زندگی واقعی (در برخی پلتفرمها) ارزش دارد. |
ریاضی سادهای پشت رفتارهای ما
برخی رفتارها در شبکههای اجتماعی تابع قواعد سادهای هستند. برای مثال، انگیزه ما برای مشارکت در یک چالش یا هشتگ محبوب را میتوان با یک رابطه ساده نشان داد. فرض کنید احتمال مشارکت یک کاربر (P) به دو عامل اصلی بستگی دارد: تعداد دوستانی که قبلاً مشارکت کردهاند (F) و جذابیت ذاتی موضوع (A). یک مدل خیلی ساده میتواند این باشد:
که در آن: $ P $ احتمال مشارکت کاربر، $ F $ تعداد دوستان مشارکتکننده، $ T $ کل دوستان قابلمشاهده، و $ A $ ضریب جذابیت موضوع (بین ۰ تا ۱) است.
مثال: اگر نصف دوستان شما (F/T = 0.5) در یک چالش مثل #کمک_به_سیلزدگان شرکت کرده باشند و جذابیت موضوع برای شما بالا باشد (A=0.9)، احتمال مشارکت شما حدود $ 0.5 \times 0.9 = 0.45 $ یا 45% است.
کاربر هوشمند چگونه از این فرهنگ استفاده میکند؟
درک این فرهنگ به ما کمک میکند نه تنها مصرفکننده منفعل، بلکه کاربری فعال و هوشمند باشیم. علی، دانشآموزی که میخواهد پروژه علمیاش درباره بازیافت را معرفی کند، میتواند از این الگوها استفاده کند:
- استفاده از الگوی زبانی: به جای یک توضیح طولانی، از هشتگهای مرتبط مانند #پروژه_بازیافت و #محیط_زیست استفاده میکند تا مطالبش دیده شود.
- تطبیق با الگوی رفتاری: او ویدئوی کوتاه و جذابی (مطابق عرف رایج اشتراک ویدئو) از پروژه تهیه میکند و از دوستانش میخواهد اگر مفید بود، آن را «بازنشر» کنند.
- ارائه ارزش: محتوای او ارزش آموزشی دارد و یک رفتار اجتماعی مثبت را ترویج میکند. این هماهنگی با الگوهای ارزشی، باعث استقبال بیشتر میشود.
پس با شناخت فرهنگ هر فضا، میتوانیم پیام خود را به طور مؤثرتری به مخاطب برسانیم.
سوالات رایج و خطاهای معمول
پاسخ: خیر. هر پلتفرم فرهنگ مخصوص به خود را دارد. مقایسه کنید: فرهنگ لینکدین5 که رسمیتر و مبتنی بر رزومه و ارتباطات کاری است، با فرهنگ تیکتاک6 که بر خلاقیت، موزیک و چالشهای کوتاه متمرکز است. حتی شکل تعامل و زبان مورد استفاده در کامنتهای یک پست ورزشی در تلگرام با یک پست در اینستاگرام متفاوت است.
پاسخ: یکی از بزرگترین خطاها، فراموش کردن مرز بین فضای مجازی و واقعیت است. مثلاً:
- مقایسه زندگی عادی خود با هایلایت7های زندگی دیگران و احساس کمبودن.
- پذیرش بیچون و چرای هر ارزش رایج در فضای مجازی (مثل لزوم داشتن ظاهر یا سبک زندگی خاص).
- تکیه بر تأیید و لایک دیگران به عنوان تنها معیار ارزشمند بودن یک کار یا ایده.
پاسخ: این الگوها معمولاً از پایین به بالا و توسط خود کاربران، به ویژه کاربران تأثیرگذار8، خلق و گسترش مییابند. مثلاً یک اصطلاح طنز که ابتدا در یک گروه کوچک تلگرامی ساخته میشود، اگر جذاب باشد، ممکن است توسط افراد مشهور تکرار شود و به سرعت در استوریها و پستهای دیگران پخش گردد و به بخشی از زبان آن فضا تبدیل شود. گاهی هم پلتفرمها با معرفی قابلیتهای جدید (مثل استوری، رییلز9 یا قابلیت پولساز) الگوهای رفتاری جدیدی را ایجاد میکنند.
پاورقی
1الگوهای رفتاری (Behavioral Patterns): به عادات و کنشهای تکراری و قابل پیشبینی کاربران در یک محیط مشخص گفته میشود.
2الگوهای زبانی (Linguistic Patterns): به شیوهها و قراردادهای خاص استفاده از زبان (شامل واژگان، نشانهها و دستور) در یک جامعه خاص.
3هشتگ (Hashtag): یک برچسب متنی که با نماد # آغاز میشود و برای دستهبندی و پیدا کردن مطالب مرتبط در شبکههای اجتماعی استفاده میگردد.
4الگوهای ارزشی (Value Patterns): مجموعهای از باورها و معیارهای مشترک که در یک گروه اجتماعی، خوب یا بد، مطلوب یا نامطلوب تلقی میشوند.
5لینکدین (LinkedIn): یک شبکه اجتماعی متمرکز بر حوزه کسبوکار و اشتغال.
6تیکتاک (TikTok): یک پلتفرم اشتراکگذاری ویدئوهای کوتاه.
7هایلایت (Highlight): برجستهترین و بهترین بخشهای یک موضوع یا در اینستاگرام، بخشهای ذخیرهشده از استوریها در پروفایل.
8کاربران تأثیرگذار (Influencers): افرادی که به دلیل داشتن دنبالکننده زیاد یا تخصص در یک حوزه، میتوانند بر عقاید و رفتار کاربران دیگر اثر بگذارند.
9ریلز (Reels): قالب ویدئوهای کوتاه و ویرایششده در اینستاگرام و فیسبوک، مشابه تیکتاک.
