غلبه بر محدودیت امکان: دسترسی گسترده به ابزارها و منابع ارتباطی
ابزارهای ارتباطی: از لوکس بودن تا ضرورت روزمره
تا همین یکی دو دهه پیش، داشتن یک خط تلفن ثابت در خانه یا یک کامپیوتر شخصی، یک امتیاز محسوب میشد. اما امروزه، ابزارهایی مثل تلفن همراه هوشمند، تبلت و دسترسی به اینترنت پرسرعت، تبدیل به بخشی ضروری و معمولی از زندگی شدهاند. این تغییر بزرگ، یعنی تبدیل شدن از یک کالای لوکس به یک کالای اساسی، باعث شده «امکان» انجام خیلی از کارها برای تعداد بسیار بیشتری از مردم فراهم شود.
برای مثال، فکر کنید که برای تحقیق دربارهٔ یک درس تاریخ، مجبور بودید فقط به کتابهای محدود کتابخانهٔ مدرسه اکتفا کنید. اما حالا با یک جستجوی ساده در اینترنت روی موبایل، به انبوهی از مقالات، تصاویر و ویدیوهای آموزشی دسترسی دارید. این یعنی محدودیت دسترسی به اطلاعات تا حد زیادی شکسته شده است.
انواع منابع ارتباطی و کاربرد آنها
منابع ارتباطی مختلفی وجود دارند که هرکدام به نوعی به ما کمک میکنند. در جدول زیر، برخی از مهمترین این ابزارها و نمونهای از کاربردشان در زندگی یک دانشآموز آورده شده است:
| نوع ابزار/منبع | توضیح مختصر | مثال کاربردی برای دانشآموز |
|---|---|---|
| پیامرسانهای متنی و صوتی | برنامههایی برای ارسال متن، صدا و فیلم به صورت فردی یا گروهی. | ایجاد گروه کلاسی برای پرسش و پاسخ دربارهٔ تکالیف، ارسال توضیح معلم برای دانشآموز غایب. |
| پلتفرمهای ویدیوکنفرانس | امکان برگزاری جلسات زنده تصویری با چندین نفر. | برگزاری کلاس آنلاین در روزهای تعطیل مدارس به دلیل آلودگی هوا، کار گروهی روی پروژههای درسی. |
| ذخیرهسازی ابری | فضای ذخیرهسازی آنلاین برای فایلهای مختلف. | دسترسی به تحقیق علوم خود از روی تبلت خانه، گوشی پدر و کامپیوتر مدرسه بدون نیاز به فلش. |
| شبکههای اجتماعی آموزشی | شبکههایی مخصوص اشتراکگذاری دانش و پرسشهای درسی. | پرسیدن سوال ریاضی و دریافت راهحل از دانشآموزان دیگر سراسر کشور. |
نقش دسترسی گسترده در ایجاد فرصتهای برابر
وقتی ابزارهای ارتباطی به طور گسترده در دسترس باشند، عدالت آموزشی افزایش مییابد. دانشآموزی که در یک روستای دورافتاده زندگی میکند، اگر به اینترنت مناسب دسترسی داشته باشد، میتواند از ویدیوهای آموزشی بهترین معلمان کشور استفاده کند. این یعنی محدودیت مکانی و جغرافیایی دیگر مانند گذشته نمیتواند مانع یادگیری شود.
حالا این فرمول را در زندگی واقعی تصور کنید: اگر در گذشته فقط دانشآموزان یک مدرسه میتوانستند با هم همفکری کنند، حالا با وجود گروههای سراسری، $N$ بسیار بزرگ میشود و فرصتهای یادگیری و حل مسئله هزاران برابر میشود.
یک پروژه عملی: چگونه از این ابزارها برای غلبه بر یک محدودیت استفاده کنیم؟
فرض کنید معلمتان گفته است یک ارائه دربارهٔ «آثار آلودگی هوا» آماده کنید. محدودیت اینجاست: شما به کتابهای تخصصی محیط زیست دسترسی ندارید و به آزمایشگاه هم نمیتوانید بروید. چگونه بر این محدودیت غلبه میکنید؟
گامبهگام:
۱. جستجوی اینترنتی: با موبایل یا کامپیوتر، ویدیوهای مستند کوتاه و مقالات ساده فارسی در این زمینه را پیدا و مطالعه میکنید.
۲. جمعآوری داده: از اپلیکیشنهای کیفیت هوا استفاده میکنید تا نمودار تغییرات آلودگی در شهر خود را در یک هفته ثبت و کپی کنید.
۳. همفکری آنلاین: در یک گروه مجازی با همکلاسیها، هرکس یافتههای خود را به اشتراک میگذارد و نظرات را جمعبندی میکنید.
۴. ساخت ارائه: با یک نرمافزار ارائه رایگان آنلاین، اسلایدهای خود را میسازید و نمودارها را در آن قرار میدهید.
۵. تمرین و بازخورد: ارائه را برای دوستان خود در یک تماس ویدیویی نمایش میدهید و از آنها نظر میگیرید.
میبینید؟ در هر مرحله، از یک ابزار ارتباطی برای برطرف کردن یک محدودیت (نداشتن منبع، نداشتن داده، نبود همفکری حضوری، نداشتن نرمافزار پیشرفته، نبود فرصت تمرین) استفاده شده است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. این ابزارها فقط امکان را فراهم میکنند. این خود فرد است که باید با برنامهریزی و انتخاب هدفمند محتوا، از این امکان استفاده کند. در غیر این صورت، ممکن است زمان خود را تنها در شبکههای اجتماعی سرگرمکننده تلف کند.
پاسخ: اطمینان بیجا به یک منبع یک اشتباه بزرگ است. هر مطلبی که در اینترنت میبینید لزوما درست نیست. همیشه سعی کنید اطلاعات را از چند منبع معتبر (مثل سایتهای آموزشی شناخته شده) بررسی کنید و سپس بپذیرید.
پاسخ: بله. میتواند منجر به حواسپرتی، اعتیاد به فضای مجازی، کاهش روابط چهرهبهچهره و همچنین نابرابری جدیدی به نام شکاف دیجیتالی شود. شکاف دیجیتالی یعنی افرادی که به این تکنولوژیها دسترسی ندارند یا بلد نیستند از آن استفاده کنند، ممکن است از قافله عقب بمانند.
پاورقی
1 دسترسی (Access): به معنای امکان استفاده از یک منبع، خدمت یا مکان است. معادل انگلیسی: Access.
2 فراگیری (Pervasiveness): به معنای گسترده و نفوذکننده بودن یک پدیده در همه جا. معادل انگلیسی: Pervasiveness.
3 فرصتهای برابر (Equal Opportunities): شرایطی که در آن همه افراد شانس یکسانی برای پیشرفت داشته باشند، بدون توجه به پیشینه یا موقعیت جغرافیایی. معادل انگلیسی: Equal Opportunities.
4 یادگیری مشارکتی (Collaborative Learning): روشی از یادگیری که در آن دانشآموزان با همکاری و تعامل در گروهها به یادگیری میپردازند. معادل انگلیسی: Collaborative Learning.
