سبک زندگی رسانهای: انتخابهایی که نمیدانیم انتخابشان کردهایم
سبک زندگی رسانهای دقیقاً چیست و چگونه عمل میکند؟
فرض کنید صبح که از خواب بیدار میشوید، قبل از هر کاری سراغ گوشی خود میروید. اخبار را در یک سایت خاص میخوانید، برای رفتن به مدرسه تاکسی اینترنتی سفارش میدهید، موقع ناهار از غذای دوستتان عکس میگیرید و در شبکه اجتماعی خاصی منتشر میکنید و شب هم چند قسمت از یک سریال خارجی را تماشا میکنید. تمام این رفتارها و انتخابها بخشی از سبک زندگی رسانهای شماست. رسانه به شما میگوید چه چیزی «مد» است، چه موسیقیای «جذاب» است، موفقیت چگونه تعریف میشود و حتی چگونه با دیگران ارتباط برقرار کنید.
این تأثیرگذاری لزوماً بد نیست. مثلاً رسانهها میتوانند علاقه به ورزش، کتاب خواندن یا کمک به دیگران را در ما تقویت کنند. نکته مهم این است که ما آگاهانه یا ناخودآگاه تحت تأثیر قرار میگیریم.
رسانه ها در چه حوزههایی از زندگی ما دخالت میکنند؟
تأثیر رسانه مانند رنگ است که به آرامی در جنبههای مختلف زندگی ما نفوذ میکند. برای درک بهتر، این تأثیرات را میتوان در چند دسته اصلی بررسی کرد:
| حوزه زندگی | تأثیر رسانه (مثال ملموس) | برچسب تأثیر |
|---|---|---|
| الگوی مصرف و خرید | انتخاب یک برند خاص کفش ورزشی فقط چون ورزشکار محبوبتان در آگهی تبلیغاتی آن را پوشیده است. یا خرید آنلاین اسباببازیهایی که در انیمیشنها دیدهاید. | هشدار: هزینه اضافی |
| ارتباطات و دوستیابی | استفاده از اصطلاحات، جوکها یا حتی لهجههای خاصی که در سریالهای طنز رایج شده است. یا انتخاب پلتفرم خاصی (مثل یک اپلیکیشن) برای صحبت با دوستان. | خنثی/وابسته |
| اوقات فراغت و سرگرمی | تماشای مسابقات ورزشی خاص به جای بازی در زمین محله. یا دنبال کردن چالشهای ویدیویی در شبکههای اجتماعی به عنوان بازی. | هشدار: کمتحرکی |
| ارزشها و آرمانها | تعریف «موفقیت» به داشتن ماشین سریع و لباسهای گرانقیمت (مطابق کلیپهای موسیقی) یا تعریف «شجاعت» مطابق شخصیتهای بازیهای رایانهای. | هشدار: تحریف ارزشها |
از تأثیر منفی تا انتخاب آگاهانه: یک نقشه عملی
حالا که میدانیم رسانهها چگونه بر ما تأثیر میگذارند، میتوانیم به جای اینکه فقط مصرفکننده باشیم، انتخابگر2 شویم. این یک مهارت است که با تمرین به دست میآید. بیایید با یک سناریوی روزانه شروع کنیم: «شما و دوستانتان تصمیم میگیرید برای آخر هفته بیرون بروید. یکی پیشنهاد میدهد به کافهای جدید بروید که اینفلوئنسر3 محبوبش در استوری4 اینستاگرام معرفی کرده است.»
در این لحظه، به جای پیروی کورکورانه، میتوانید این سؤالات ساده را از خود بپرسید:
- آیا واقعاً به آن کافه علاقه دارم یا فقط تحت تأثیر آن ویدیوی جذاب هستم؟ (کنکاش انگیزه)
- آیا گزینههای دیگری در شهرمان هست که کمتر شناخته شدهاند اما ممکن است بهتر باشند؟ (جستجوی جایگزین)
- هزینه این کافه جدید با کیفیت خدمات و محیط آن متناسب است؟ (بررسی منطقی)
این فرآیند ساده پرسشگری، اولین قدم برای تبدیل شدن به یک مصرفکننده هوشمند رسانه است. قدم بعدی، ایجاد تعادل است. مثلاً برای هر یک ساعت تماشای ویدیو در یوتیوب، پانزده دقیقه کتاب مرتبط با همان موضوع بخوانید. یا به جای خرید سریع لباسی که در تبلیغات دیدید، یک روز صبر کنید و دوباره در مورد نیاز واقعی خود به آن فکر کنید.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
خیر، اصلاً این طور نیست. هدف از شناخت سبک زندگی رسانهای، نشان دادن جبر نیست، بلکه نشان دادن تأثیر است. وقتی از این تأثیرات آگاه شویم، قدرت انتخاب و اختیار ما بیشتر میشود. مثل رانندگی در جاده است: اگر تابلوها و خطرات راه را نشناسیم، احتمال تصادف بالا میرود. شناخت تأثیرات رسانه همان شناخت تابلوهای راهنما و خطرات جاده زندگی مدرن است.
این یک باور نادرست اما بسیار رایج است. بسیاری از تأثیرات رسانهها در سطح ناخودآگاه و با تکرار اتفاق میافتد. شما ممکن است آگهی تلویزیونی را «ندیده» بگیرید، اما وقتی در فروشگاه نام آن برند را میبینید، به طور ناخودآگاه برایتان آشناتر و بنابراین قابل اعتمادتر به نظر میرسد. تأثیرپذیری لزوماً به معنای «تقلید کردن» نیست، بلکه گاهی به معنای «عادیسازی» برخی الگوها در ذهن ماست.
رسانه ابزار است؛ نحوه استفاده از آن مهم است. میتوانید از رسانه برای یادگیری مهارتهای جدید (مثل آموزش زبان از طریق انیمیشن یا ساخت کاردستی از طریق ویدیوهای آموزشی)، گسترش دایره دید (آشنایی با فرهنگها و مکانهای مختلف) و ایجاد ارتباطات معنادار (عضویت در گروههای آنلاین حول علایق مثبت مثل کتابخوانی یا محیط زیست) استفاده کنید. کلید کار، هدفمند بودن و مدیریت زمان است.
پاورقی و واژهنامه
1سبک زندگی رسانهای (Media Lifestyle): به الگوهای گسترده رفتار، نگرش و مصرف که از طریق تعامل با اشکال مختلف رسانههای جمعی و دیجیتال شکل میگیرد، اشاره دارد.
2انتخابگر (Chooser): فردی که با آگاهی و بررسی گزینههای مختلف، دست به انتخاب میزند، نه صرفاً پیروی از جریان غالب.
3اینفلوئنسر (Influencer): شخصی که در شبکههای اجتماعی دنبالکننده زیادی دارد و میتواند بر نظر یا رفتار آنها تأثیر بگذارد.
4استوری (Story): محتوای تصویری یا ویدیویی در شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام که به صورت موقت (معمولاً ۲۴ ساعته) قابل مشاهده است.
