تقسیم کار: کلید موفقیت فعالیتهای گروهی
تقسیم کار چیست و چرا اینقدر مهم است؟
تقسیم کار به معنای شکستن یک کار بزرگ و پیچیده به بخشهای کوچکتر و قابلمدیریت، و سپس سپردن هر بخش به فرد یا گروهی است که مهارت یا زمان مناسب برای انجام آن را دارد. تصور کنید قرار است با همکلاسیهای خود یک غرفهٔ علمی برای روز پژوهش مدرسه آماده کنید. اگر همه فقط بخواهند ماکت آتشفشان بسازند و کسی به تحقیق، نوشتن توضیحات یا تزیین غرفه فکر نکند، کار به درستی پیش نمیرود. تقسیم کار شبیه نقشهٔ یک مربی برای بازی تیمی است که هر بازیکن در پست تخصصی خود بازی میکند تا تیم به پیروزی برسد.
- از وقت و انرژی همهٔ اعضا به بهترین شکل استفاده شود.
- کیفیت نهایی کار بالا برود، زیرا هرکس کار تخصصی خود را انجام میدهد.
- احساس مالکیت و مسئولیت در بین اعضای گروه تقویت شود.
- از دوبارهکاری و سردرگمی جلوگیری شود.
گامهای طلایی برای تقسیم کار مؤثر در گروه
برای تقسیم کار منظم، باید مراحل مشخصی را به ترتیب طی کرد. این مراحل مانند دستور پخت یک غذای خوشمزه هستند که اگر مراحل را جا به جا یا حذف کنید، نتیجه مطلوب نخواهد بود.
| گام | شرح | مثال (پروژه: روزنامهدیواری کلاسی) |
|---|---|---|
| ۱. تعریف کل پروژه | همه با هم هدف نهایی، مهلت تحویل و خروجی موردانتظار را به وضوح مشخص میکنند. | تهیه یک روزنامهدیواری ۴ صفحهای دربارهٔ محیطزیست تا پایان هفته. |
| ۲. فهرست کردن همهٔ وظایف | تمام کارهای کوچک لازم برای تکمیل پروژه را یادداشت میکنند. | تحقیق، نوشتن متن، طراحی، نقاشی، خطاطی، برش و چسباندن. |
| ۳. تطبیق مهارتها با وظایف | هر کار به فردی سپرده میشود که در آن مهارت بیشتری دارد یا تمایل به یادگیری آن. | علی که خط خوبی دارد، متنها را مینویسد. سارا که خلاق است، طراحی میکند. |
| ۴. تعیین مهلتهای میانی | برای هر وظیفه، یک زمانبندی مشخص تعیین میشود تا کارها همزمان پیش بروند. | تحقیق تا سهشنبه، متننویسی تا چهارشنبه، طراحی و اجرا تا پنجشنبه. |
| ۵. نظارت و هماهنگی | یک نفر (سرگروه) پیشرفت کارها را بررسی و در صورت نیاز به دیگران کمک میکند. | سرگروه هر روز از وضعیت کارها میپرسد و اگر کسی مشکل داشت، گروه به او کمک میکند. |
نقشهای مختلف در یک گروه: از عضو تا سرگروه
در یک تقسیمکار خوب، هرکس نقشی دارد. این نقشها فقط برای سازماندهی نیستند، بلکه باعث میشوند هر عضو بداند دقیقاً چه انتظاری از او میرود. در یک گروه ۵ نفره برای ساخت یک پل ماکارونی، ممکن است نقشها به این صورت باشد:
- سرگروه[3]: مسئول کلیت کار، تقسیم وظایف اولیه و پیگیری مهلتهاست. مانند مربی تیم.
- منبعیاب: مسئول جمعآوری تمام مواد و ابزار مورد نیاز (ماکارونی، چسب، خطکش) است.
- طراح/مهندس: مسئول کشیدن طرح پل و انجام محاسبات سادهٔ استحکام با راهنمایی معلم است.
- سازنده: دو نفر که با دقت و طبق طرح، پل را میسازند.
- مستندساز: از مراحل کار عکس و یادداشت برداری میکند تا برای گزارش نهایی آماده باشد.
تقسیم کار در عمل: از علم تا زندگی روزمره
تقسیم کار فقط برای پروژههای مدرسه نیست. دانشمندان در یک آزمایشگاه بزرگ نیز همین کار را میکنند. در یک پروژه برای ساخت واکسن، یک گروه نمونهها را بررسی میکند، گروه دیگر آزمایشهای شیمیایی انجام میدهد و گروه سوم دادهها را تحلیل میکند. این همکاری منظم و تخصصی است که به نتیجهگیری سریع و مطمئن منجر میشود.
حتی در خانه نیز تقسیم کار معنا دارد. برای مهمانی خانوادگی، ممکن است مادر غذا را بپزد، پدر خرید کند، خواهر بزرگتر خانه را تزیین کند و برادر کوچکتر میز را بچیند. این کار هم باعث سریعتر انجام شدن کارها میشود و هم حس مشارکت و همکاری را در خانواده تقویت میکند.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
این اتفاق رایجی است. بهترین کار این است که سرگروه یا سایر اعضای گروه به او یادآوری کنند. اگر به دلیل مشکل خاصی (مثل بیماری) نتوانسته کارش را انجام دهد، گروه میتواند با جابهجایی موقت وظایف یا کمک جمعی به او، مشکل را حل کند. هدف سرزنش نیست، بلکه تکمیل موفق پروژه است.
هرگز! تقسیم کار به معنای عدم همکاری نیست، بلکه چارچوبی برای همکاری مؤثرتر است. اگر کسی کارش را زودتر تمام کرد، حتماً باید به دیگران کمک کند. روحیهٔ کار تیمی یعنی «همه برای یک هدف». تقسیم کار مسیر را مشخص میکند، اما همدلی و کمک اعضا به یکدیگر، سوخت حرکت در این مسیر است.
کلید کار، مشورت و شفافیت است. وظایف باید با توافق همه و با در نظر گرفتن علاقه و توانایی هرکس تقسیم شود. همچنین، قدردانی از زحمت هر فرد، حتی برای کوچکترین کار، بسیار مهم است. یک تشکر ساده میتواند احساس رضایت ایجاد کند.
پاورقی
[1] تقسیم کار (Division of Labor).
[2] کار تیمی (Teamwork).
[3] سرگروه (Team Leader).
[4] فتوسنتز (Photosynthesis): فرآیندی که در آن گیاهان با استفاده از نور خورشید، آب و دیاکسیدکربن، غذا میسازند.
