حقوق مخاطب: سپری در دنیای پیامها
حقوق پنجگانه مخاطب: از شنیده شدن تا محافظت
حقوق مخاطب مانند یک چتر است که چندین بخش مهم دارد. برای درک بهتر، میتوانیم این حقوق را در پنج دسته اصلی قرار دهیم. هر کدام از این حقها، پشتوانهای قانونی یا اخلاقی دارد.
| عنوان حق | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| حق دسترسی به اطلاعات | حق دریافت اخبار و اطلاعات درست، بهموقع و بدون تبعیض. رسانه نباید اطلاعات مهم را پنهان یا فقط به گروه خاصی ارائه کند. | وقتی برنامهای تلویزیونی درباره انتخاب رشته دانشگاهی پخش میکند، باید اطلاعات کامل همه رشتهها را بگوید، نه فقط چند رشته خاص. یا سایت خبری باید نتایج مسابقات ورزشی همه تیمها را منتشر کند. |
| حق دقت و راستیآزمایی | حق دریافت خبر درست و بدون اشتباه. رسانه موظف است قبل از انتشار، صحت خبر را بررسی کند. | اگر کانال تلگرامی مدرسهتان تاریخ امتحان را اشتباه اعلام کند، به حق شما برای دریافت اطلاعات دقیق خدشه وارد شده است. یک روزنامه معتبر باید منبع خبرش را ذکر کند. |
| حق حریم خصوصی1 | رسانهها بدون رضایت شما حق ندارند عکس، فیلم یا اطلاعات شخصی شما (مثل شماره تلفن یا نشانی) را منتشر کنند. | تصور کنید در پارک فیلم میگیرید و دوست شما در پسزمینه است. اگر بخواهید این فیلم را در شبکه اجتماعی عمومی پست کنید، باید از دوستتان اجازه بگیرید. گزارشگر تلویزیون نیز برای فیلمبرداری از داخل یک مغازه باید از صاحب آن اجازه بگیرد. |
| حق پاسخ و اصلاح | اگر خبر یا مطلبی درباره شما منتشر شد که نادرست بود، حق دارید پاسخ خود را در همان رسانه و با همان prominence (برجستگی) منتشر کنید. | اگر روزنامهای به غلط نوشت که «فروشگاه الف اجناس تقلبی میفروشد»، صاحب فروشگاه حق دارد توضیحاتش را در همان صفحه و با همان اندازه قلم چاپ کند. این مثل یک بازی منصفانه است: اگر به شما حمله شد، باید فرصت دفاع داشته باشید. |
| حق انتخاب و رهایی از بمباران تبلیغاتی | مخاطب حق دارد محتوای رسانه را انتخاب کند و تحت فشار تبلیغات پنهان یا بیش از حد قرار نگیرد. | وقتی در حال تماشای یک ویدیوی آموزشی در یوتیوب هستید و هر 30 ثانیه یک تبلیغ مزاحم پخش میشود، حق شما برای دریافت بدون وقفه محتوا نقض شده. یا وقتی مجلهای مقالهای مینویسد که در ظاهر خبر است ولی در باطن تبلیغ یک برند خاص، به حریم انتخاب شما وارد شده است.2 |
حقوق مخاطب در عمل: از کلاس درس تا شبکه اجتماعی
بیایید این حقوق را در موقعیتهای واقعی زندگی یک دانشآموز بررسی کنیم تا بهتر درک شوند.
مثال اول: گروه کلاسی در پیامرسانها
معلم یک گروه برای کلاس ایجاد کرده است. شما به عنوان مخاطب این گروه، حقوقی دارید: حق دارید اطلاعات تکالیف و برنامه امتحانات را به درستی و به موقع دریافت کنید. همکلاسیها نباید بدون اجازه، عکس خصوصی شما (حریم خصوصی) را در گروه بفرستند. اگر کسی به اشتباه درباره شما مطلبی نوشت، حق دارید پاسخ خود را در همان گروه بدهید. مدیر گروه نیز نباید گروه را با پیامهای تبلیغاتی شخصی (بمباران تبلیغاتی) پر کند.
مثال دوم: تماشای برنامه ورزشی
هنگام تماشای مسابقه فوتبال، حق دارید گزارش دقیق و بیطرفانه ببینید. گزارشگر نباید فقط از یک تیم طرفداری کند (نقض حق دسترسی عادلانه به اطلاعات). اگر شبکه ای، مصاحبه یک بازیکن را به گونه ای قطع کند که معنای حرفش عوض شود، حق او برای ارایه پاسخ کامل را نقض کرده است. همچنین، اگر پخش زنده مسابقه، هر پنج دقیقه با تبلیغات طولانی قطع شود، حق شما برای تماشای بدون وقفه محتوا پایمال شده است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاورقی
1 حریم خصوصی (Privacy): به محدودهای از زندگی فردی گفته میشود که انتظار دارد دیگران بدون اجازه او وارد آن نشوند یا اطلاعاتش را افشا نکنند.
2 تبلیغات پنهان (Native Advertising): نوعی تبلیغ که به شکل محتوای معمولی و غیرتبلیغاتی (مثل یک مقاله خبری یا ویدیوی آموزشی) طراحی میشود تا توجه مخاطب را جلب کند. شناسایی آن گاهی دشوار است.
