تأمین مالی: موتور رشد کسبوکارها و پروژهها
تأمین مالی چیست و چرا حیاتی است؟
تصور کنید میخواهید یک کارگاه کوچک تولید زیورآلات دستساز راهاندازی کنید. برای خرید مواد اولیه، ابزار کار و اجارهٔ یک مکان کوچک به پول نیاز دارید. این پول، همان «سرمایه[2]» اولیه است. فرآیند بهدستآوردن این سرمایه را «تأمین مالی» مینامند. بدون تأمین مالی، حتی بهترین ایدهها هم روی کاغذ باقی میمانند.
هدف از تأمین مالی فقط شروع کار نیست. گاهی برای خرید دستگاههای جدید، استخدام نیروی بیشتر یا تبلیغات گستردهتر نیز به پول اضافی نیاز است. در واقع، تأمین مالی مانند سوخت برای موتور یک خودرو است که آن را به حرکت درمیآورد و به مقصد میرساند.
انواع اصلی منابع تأمین مالی: از جیب خودتان تا بورس
منابع تأمین مالی را میتوان بر اساس مالکیت پول و تعهد بازپرداخت، به دو دستهٔ کلی تقسیم کرد: سرمایهٔ مالکانه[5] و سرمایهٔ استقراضی[6].
| منبع | توضیح | مثال | مزایا | معایب |
|---|---|---|---|---|
| سرمایهٔ شخصی | استفاده از پسانداز شخصی، فروش دارایی یا کمک خانواده | استفاده از 10 میلیون تومان پسانداز برای خرید دوچرخهی تحویل غذا | کنترل کامل، عدم پرداخت بهره | محدودیت مقدار، ریسک از دست دادن پسانداز شخصی |
| سرمایهگذاران[7] | افراد یا شرکتهایی که در ازای دریافت بخشی از مالکیت (سهام)، پول میدهند | یک فرشتهٔ کسبوکار[8] 200 میلیون تومان میدهد و 20% سهم میگیرد | تأمین مبلغ بالا، استفاده از تجربهٔ شریک | تقسیم سود و کنترل، امکان اختلاف نظر |
| وام بانکی[9] | قرضگرفتن پول از بانک با تعهد بازپرداخت اصل و بهره | وام 50 میلیونی برای خرید دستگاه چاپ با بهرهٔ سالانهٔ 18% | عدم تقسیم مالکیت، کنترل کامل باقی میماند | تعهد بازپرداخت ثابت، نیاز به وثیقه[10]، پرداخت بهره |
| انتشار سهام[11] در بورس | فروش بخشی از مالکیت شرکت به عموم مردم در بازار سرمایه | یک کارخانهٔ داروسازی برای ساخت خط تولید جدید، سهام جدید میفروشد | جذب سرمایهٔ بسیار کلان، افزایش اعتبار شرکت | پیچیدگی قانونی زیاد، شفافیت[12] مالی اجباری، کاهش درصد مالکیت بنیانگذاران |
محاسبه هزینه و انتخاب منبع مناسب
برای انتخاب بهترین منبع مالی، باید هزینهٔ هر گزینه را محاسبه و مقایسه کرد. فرض کنید برای گسترش کارگاه زیورآلات خود به 100 میلیون تومان نیاز دارید.
- اگر وام بگیرید: بانک به شما وام 100 میلیون تومانی با نرخ سود سالانهٔ 20% میدهد. هزینهٔ سالانهٔ این وام، 20 میلیون تومان بهره است (بدون در نظر گرفتن اصل پول).
- اگر شریک بیاورید: یک سرمایهگذار حاضر است 100 میلیون تومان بدهد و در ازای آن 30% از سود سالانهٔ شما را بگیرد. اگر سود سالانهٔ شما پس از گسترش 80 میلیون تومان باشد، سهم سرمایهگذار 24 میلیون تومان خواهد بود.
در این مثال ساده، اگر پیشبینی سود شما دقیق باشد، وام ارزانتر تمام میشود (20 میلیون در مقابل 24 میلیون). اما اگر سود شما کمتر شود، مثلاً 40 میلیون تومان، سهم شریک فقط 12 میلیون تومان است، درحالیکه بهرهٔ وام همچنان 20 میلیون تومان ثابت است.
$ \text{بهرهٔ سالانه} = \text{مبلغ وام} \times \frac{\text{نرخ بهرهٔ سالانه}}{100} $
مثال: برای وام 100 میلیون تومانی با نرخ 20%: $ 100{,}000{,}000 \times \frac{20}{100} = 20{,}000{,}000 $ تومان بهره در سال.
مراحل عملی تأمین مالی برای یک پروژهٔ دانشآموزی
بیایید مراحل تأمین مالی برای یک ایدهٔ واقعی را بررسی کنیم: «اجرای یک اردوی علمیتفریحی برای کل مدرسه».
- برآورد هزینه: لیست تمام هزینهها (حملونقل، غذا، بلیت مکاندیدنی، جوایز مسابقات) را تهیه و جمع آن را محاسبه کنید. فرض کنید کل هزینه 15 میلیون تومان است.
- منابع داخلی: ابتدا از منابع داخلی استفاده کنید. مثلاً میتوان از محل صندوق تعاونی مدرسه یا کمک والدین (سرمایهٔ شخصی/خانوادگی)، مبلغی جمعآوری کرد.
- کمکهای خارجی (سرمایهٔ استقراضی): اگر مبلغ کمبود داشت، میتوان با ارائهٔ یک طرحنامهٔ قوی به اولیای خیّر یا یک کسبوکار محلی، از آنها درخواست حامی مالی[13] یا وام بدون بهره کرد.
- تأمین مشارکتی[14]: روش نوین دیگر، جمعآوری مبلغ کم از تعداد زیادی از افراد است. مثلاً هر دانشآموز میتواند با پرداخت مبلغی اندک بیشتر، در هزینهٔ یک دانشآموز کمبضاعتتر شریک شود. این شبیه به انتشار سهام در مقیاس کوچک است!
- بازپرداخت یا ارائهٔ خدمت: اگر وام یا کمک گرفتهاید، برنامهٔ بازپرداخت داشته باشید. اگر حامی مالی دارید، قول دهید نام او در پوسترها قید شود (در کسبوکار به این «تبلیغات» میگویند که نوعی بازپرداخت غیرنقدی است).
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
- وام: اگر مطمئن هستید که میتوانید اقساط ماهانه را از درآمد پروژه پرداخت کنید و نمیخواهید کنترل کسبوکار را تقسیم کنید، وام گزینهٔ بهتری است. اما اگر کسبوکار ضرر کرد، باز هم باید وام را برگردانید.
- شریک: اگر ایدهتان نو و پرریسک است و به تجربه و شبکههای ارتباطی یک شریک نیز نیاز دارید، جذب سرمایهگذار بهتر است. شریک در سود و ضرر با شما سهیم میشود، اما باید در تصمیمگیریها نیز او را مشارکت دهید.
پاورقی
1 تأمین مالی (Financing)
2 سرمایه (Capital)
3 هزینهٔ سرمایه (Cost of Capital)
4 بهره (Interest)
5 سرمایهٔ مالکانه (Equity Capital)
6 سرمایهٔ استقراضی (Debt Capital)
7 سرمایهگذاران (Investors)
8 فرشتهٔ کسبوکار (Business Angel)
9 وام بانکی (Bank Loan)
10 وثیقه (Collateral)
11 انتشار سهام (Equity Issuance)
12 شفافیت (Transparency)
13 حامی مالی (Sponsor)
14 تأمین مشارکتی (Crowdfunding)
15 ریسک (Risk)
16 عرضهٔ اولیه (Initial Public Offering - IPO)
