پردازش خبر: شیوه پرداختن به خبر از نظر حجم، لحن و جزئیات

پردازش خبر: حجم، لحن و جزئیات

سه رکن اصلی پردازش خبر

وقتی درباره‌ی یک اتفاق، مثلاً مسابقه‌ی فوتبال بین دو مدرسه، گزارش تهیه می‌کنیم، سه انتخاب بزرگ پیش رو داریم: چقدر درباره‌اش بنویسیم (حجم)، با چه احساسی بنویسیم (لحن) و چه چیزهایی را تعریف کنیم (جزئیات). این سه رکن، اساس پردازش هر خبری هستند.

انتخاب حجم خبر: چرا برخی خبرها بزرگ و برخی کوچک می‌شوند؟

تصور کنید دو اتفاق در یک روز می‌افتد: افتتاح یک کتابخانه‌ی جدید در محله و برنده شدن یک دانش‌آموز هم‌محله‌ای شما در مسابقه‌ی ملی ریاضی. کدام یک خبر بزرگ‌تری است؟ پاسخ به اولویت‌های رسانه و مخاطبانش بستگی دارد. اگر مخاطب یک صفحه‌ی محلی در شبکه‌های اجتماعی باشد، احتمالاً هر دو خبر با حجم مناسبی پوشش داده می‌شوند. اما در اخبار سراسری شبکه‌ی یک، احتمالاً فقط برنده‌ی مسابقه‌ی ملی، آن هم در 30 ثانیه، نشان داده می‌شود.

مثال ملموس: وقتی شما در یک مسابقه‌ی مدرسه برنده می‌شوید، برای خانواده و دوستانتان (ارتباط بالا) یک خبر بسیار مهم است و ممکن است ساعت‌ها درباره‌اش صحبت کنند (حجم بالا). اما برای دانش‌آموز مدرسه‌ای در شهر دیگر، همین رویداد اهمیت چندانی ندارد (ارتباط پایین) و شاید فقط یک تبریک کوتاه بشنود (حجم پایین).

لحن خبر: از خبر خشک تا گزارش احساسی

لحن، موسیقی پشت کلمات است. یک جمله‌ی ساده مانند "آقای فلانی رئیس‌جمهور شد" را در نظر بگیرید. حالا این جمله را با لحن‌های مختلف می‌توان بیان کرد:

• لحن خنثی و خبری: "در انتخابات دیروز، آقای فلانی با کسب 55 درصد آرا به ریاست جمهوری رسید." (مانند اعلام نتایج امتحان).
• لحن مثبت و امیدوارکننده: "ملت ایران با حماسه‌ی تاریخی خود، فردایی روشن را با انتخاب آقای فلانی رقم زدند."
• لحن منفی یا انتقادی: "در شرایط دشوار اقتصادی، نتیجه‌ی انتخابات به گونه‌ای دیگر رقم خورد."

شبکه‌های اجتماعی اغلب از لحن‌های اغراق‌آمیز یا احساسی برای جلب توجه بیشتر استفاده می‌کنند. کلماتی مثل "فاجعه"، "شوک"، "معجزه" یا استفاده از اموجی‌های خاص، لحن خبر را می‌سازند. همیشه از خود بپرسید: "این خبر مرا عصبانی/خوشحال/نگران کرد یا فقط اطلاعاتی به من داد؟"

جزئیات: تیغ دو لبه برای فهم خبر

جزئیات مثل نمک غذاست. هم کمبودش ملال‌آور است، هم زیادیش غیرقابل تحمل. یک خبر بدون جزئیات کافی، مبهم و بی‌اعتبار به نظر می‌رسد. از طرفی، خبری با انبوهی از جزئیات پیچیده و غیرضروری، مخاطب را خسته می‌کند و اصل ماجرا را گم می‌کند.

فرض کنید خبر افزایش قیمت نان اعلام می‌شود:

• جزئیات کم: "قیمت نان از فردا افزایش می‌یابد." (ایجاد سوال‌های زیاد: کدام نان؟ چقدر؟ چرا؟)
• جزئیات مناسب: "به دلیل افزایش جهانی قیمت گندم، قیمت نان لواش و بربری از فردا 20 درصد افزایش خواهد یافت. نان سنگک و تافتون تغییری نکرده‌اند."
• جزئیات زیاد و نامربوط: همان خبر با اضافه کردن تاریخچه‌ی کشت گندم در جهان، نام وزرای مربوطه در دهه‌ی گذشته و نمودارهای پیچیده! (خبر اصلی گم می‌شود).

پردازشگر خبر، با انتخاب جزئیات، بر تمرکز و درک شما تأثیر می‌گذارد. اگر از یک درگیری خیابانی فقط فیلم ضرب و شتم نشان داده شود (جزئیات خشن) و به علت شروع درگیری (مثلاً یک بحث کوچک) پرداخته نشود، درک شما ناقص و جهت‌دار خواهد بود.

یک روایت از چند زاویه: تحلیل یک خبر واحد

بیایید یک رویداد ساده را از نگاه چند رسانه تحلیل کنیم: برگزاری جشن پایان سال در دبیرستان نمونه‌ی شهر.

همان‌طور که می‌بینید، یک رویداد واحد می‌تواند بسته به هدف و مخاطب رسانه، پردازش‌های کاملاً متفاوتی داشته باشد. هیچ کدام لزوماً "دروغ" نمی‌گویند، اما هر کدام بخشی از واقعیت را برجسته و بخشی دیگر را کمرنگ می‌کنند.

اشتباهات رایج و پرسش‌های مهم

پاورقی

¹ پردازش خبر (News Processing): به فرآیند انتخاب، ویرایش، اولویت‌بندی و ارائه‌ی اخبار توسط رسانه‌ها گفته می‌شود.
² لحن (Tone): بیانگر احساس، نگرش و زاویه‌ی دید پشت یک پیام نوشتاری یا گفتاری است.
³ مخاطب (Audience): گروه یا افرادی که پیام خبری برای آنها تولید و ارسال می‌شود.
⁴ سردبیر (Editor): شخصی که مسئول نهایی انتخاب و تنظیم محتوای خبری قبل از انتشار است.
⁵ رسانه (Media): وسیله‌ای برای انتقال اطلاعات، مانند روزنامه، تلویزیون، رادیو، سایت خبری و شبکه‌های اجتماعی.