اهداف منابع انسانی: استخدام، آموزش و رضایت کارکنان
سه ستون موفقیت سازمانی
هر سازمانی مانند یک تیم ورزشی است. برای برد، هم به بازیکنان خوب (استخدام) نیاز دارد، هم به یک مربی برای بهبود مهارتها (آموزش) و هم به روحیهی تیمی بالا (رضایت). واحد منابع انسانی1 مسئولیت مدیریت این سه بخش را بر عهده دارد. این اهداف جدا از هم نیستند، بلکه زنجیرهوار به هم وصل شدهاند. استخدام درست، پایهی آموزش مؤثر را میریزد و آموزش مناسب، کلید اصلی رسیدن به رضایت شغلی است.
| هدف | توضیح ساده | نمونه اقدام | تأثیر |
|---|---|---|---|
| استخدام2 | یافتن و جذب افراد مناسب برای شغلهای خالی | آگهی دادن، مصاحبه و انتخاب نهایی | پر کردن جای خالی با شایستهترین فرد |
| آموزش3 | افزایش مهارت و دانش کارکنان | برگزاری دورههای آموزشی و کارگاه | افزایش کارایی و بهرهوری |
| رضایت کارکنان4 | ایجاد حس خوب و انگیزه در محیط کار | برگزاری نظرسنجی و برنامههای رفاهی | کاهش ترک کار و افزایش وفاداری |
هدف اول: استخدام هوشمندانه و گزینش دقیق
اولین قدم برای ساختن یک تیم قوی، انتخاب اعضای آن است. هدف از استخدام این نیست که فقط یک صندلی خالی را پر کنیم، بلکه یافتن شخصی است که هم مهارت لازم را داشته باشد و هم با فرهنگ5 سازمان ما هماهنگ باشد. فرض کنید میخواهید برای گروه مدرسهای یک پروژه علمی، همتیمی انتخاب کنید. آیا کسی را انتخاب میکنید که فقط نمرهی خوبی دارد؟ یا کسی که علاوه بر دانش، قابل اعتماد و با انگیزه است؟ استخدام حرفهای هم دقیقاً به همین صورت است.
فرآیند استخدام مراحل مختلفی دارد: شناسایی نیاز، جذب از طریق آگهی، غربالگری رزومهها، مصاحبه و در نهایت انتخاب. هر کدام از این مراحل مانند یک فیلتر عمل میکنند تا در پایان، بهترین گزینه باقی بماند.
هدف دوم: آموزش و توسعه، موتور رشد کارکنان
بعد از ورود یک فرد به سازمان، نوبت به بهبود و ارتقای تواناییهایش میرسد. دنیای کار همواره در حال تغییر است و مهارتهای جدیدی مورد نیاز میشود. هدف از آموزش، کمک به کارکنان است تا همگام با این تغییرات حرکت کنند و همیشه بهترین عملکرد خود را ارائه دهند.
آموزش فقط به معنای کلاس درس نیست. میتواند آموزش حین کار6، کارگاههای عملی، دورههای آنلاین یا حتی مربیگری توسط یک همکار با تجربه باشد. برای مثال، در یک فروشگاه بزرگ، ممکن است به صندوقدار جدید نحوهی استفاده از نرمافزار فروش را آموزش دهند. این کار هم سرعت او را بالا میبرد و هم از اشتباهاتش کم میکند.
یک فرمول ساده برای نشان دادن ارزش آموزش وجود دارد: $ عملکرد\ جدید = عملکرد\ قدیمی + (آموزش \times انگیزه) $ . این یعنی آموزش زمانی مؤثر است که همراه با انگیزه باشد.
هدف سوم: رضایت شغلی، قلب تپنده سازمان
رضایت کارکنان یعنی میزان خوشحالی و احساس رضایت آنها از شغل، همکاران و محیط کارشان. یک کارمند راضی، انگیزه بیشتری دارد، بهتر کار میکند و کمتر به فکر ترک شرکت است. تصور کنید معلم کلاسی باشد که دانشآموزانش همیشه ناراضی و بیحوصله هستند. آیا آن کلاس میتواند موفق باشد؟ محیط کار نیز دقیقاً به همین شکل است.
عوامل زیادی بر رضایت تأثیر میگذارند: حقوق منصفانه، امکان پیشرفت، احترام متقابل، تعادل بین کار و زندگی، و احساس امنیت. منابع انسانی با ابزارهایی مانند نظرسنجی رضایت، این عوامل را اندازهگیری میکند و برای بهبود آنها برنامهریزی میکند.
| دسته عوامل | مثالهای عینی | اهمیت |
|---|---|---|
| مادی و مالی | حقوق، پاداش، بیمه، امکانات رفاهی | اساس و ضرورت اولیه |
| روانی و اجتماعی | قدردانی، احترام، روابط خوب با همکاران | ایجاد تعلق و وفاداری |
| رشد و پیشرفت | دوره آموزشی، امکان ترفیع، چالشهای جدید | انگیزهدهنده بلندمدت |
یک مثال عملی از شرکت رستورانداری آفتاب
شرکت فرضی رستورانهای زنجیرهای آفتاب را در نظر بگیرید. این شرکت چگونه از این سه هدف استفاده میکند؟
استخدام: برای شعبه جدید، به جای استخدام سریع هر کسی، به دنبال افرادی میگردند که شخصیت خونگرم و مسئولیتپذیری دارند. از متقاضیان میخواهند در یک روز شلوغ کاری به عنوان آزمایش همکاری کنند.
آموزش: همه کارکنان جدید، قبل از شروع کار، یک دوره یک هفتهای درباره منو، استانداردهای خدمت به مشتری و بهداشت میبینند. هر شش ماه نیز یک کارگاه درباره مهارتهای ارتباطی برگزار میشود.
رضایت: مدیر هر ماه به صورت غیررسمی با تکتک کارکنان صحبت میکند. به بهترین کارمند ماه جایزه داده میشود و پیشنهادات آنها برای بهبود منو شنیده میشود.
نتیجه چه میشود؟ کارکنان باانگیزه، مشتریان راضی و سودآوری بیشتر برای شرکت.
پرسشهای مهم و اشتباهات رایج
پاسخ: خیر، این یک اشتباه رایج است. مهارتهای فنی را میتوان آموزش داد، اما تغییر عادتها و ویژگیهای شخصیتی مانند بیانضباطی بسیار سختتر است. فردی با انضباط متوسط اما توانایی یادگیری بالا، در بلندمدت انتخاب بهتری است.
پاسخ: هیچکدام! در شرایط کمبود بودجه، باید راههای کمهزینهتر اما مؤثر را پیدا کرد. مثلاً به جای دورههای گرانقیمت بیرونی، از آموزش داخلی توسط همکاران مجرب استفاده کرد. برای رضایت نیز قدردانی کلامی صادقانه یا ایجاد فضای دوستانه، هزینه زیادی ندارد ولی تأثیر زیادی دارد.
پاسخ: نه لزوماً. افزایش حقوق یک انگیزه کوتاهمدت است. اگر محیط کار پر از استرس، بیاحترامی یا فرصتهای رشد نباشد، حتی با حقوق بالا، رضایت پایین خواهد آمد. به این پدیده در مدیریت هیجویی مالی میگویند که اثر آن مقطعی است.
پاورقی
1 منابع انسانی (Human Resources - HR): واحدی در سازمان که مسئولیت مدیریت همه امور مربوط به کارکنان از استخدام تا بازنشستگی را بر عهده دارد.
2 استخدام (Recruitment): فرآیند یافتن، جذب و انتخاب افراد مناسب برای تصدی موقعیتهای شغلی در یک سازمان.
3 آموزش (Training): فعالیتهایی که به منظور بهبود مهارتها، دانش و نگرش کارکنان در راستای انجام بهتر شغلشان طراحی میشود.
4 رضایت کارکنان (Employee Satisfaction): احساسات مثبت و رضایتمندی که یک فرد نسبت به شغل و محیط کار خود دارد.
5 فرهنگ سازمانی (Organizational Culture): مجموعهای از ارزشها، باورها، نگرشها و قوانین نانوشتهای که رفتار افراد در یک سازمان را شکل میدهد.
6 آموزش حین کار (On-the-Job Training): روشی آموزشی که فرد در محیط کار واقعی و ضمن انجام وظایف شغلی، مهارتهای لازم را میآموزد.
