دروازهبانی خبر: چه کسی تصمیم میگیرد شما چه خبری را بشنوید؟
دروازهبانهای خبر در زندگی ما چه کسانی هستند؟
تصور کنید میخواهید برای یک مهمانی خانوادگی مهم، یک گلدان گل بخرید. شما وارد یک گلفروشی بزرگ میشوید. فروشنده (دروازهبان) بسته به موجودی، فصل، سلیقهٔ شخصی خود و حتی سودی که میبرد، گلهای خاصی را به شما نشان میدهد. شاید گلهای زیبای پشت مغازه را به شما نشان ندهد چون تعدادشان کم است. در دنیای خبر نیز دقیقاً چنین است. دروازهبانهای خبر افراد و نهادهایی هستند که مانند آن فروشنده، تصمیم میگیرند چه اطلاعاتی از میان انبوه رویدادها، به «مشتری» یعنی مخاطب برسد.
این دروازهبانها فقط گزارشگران و خبرنگاران نیستند. آنها میتوانند شامل سردبیران یک سایت خبری، مدیران شبکههای تلویزیونی، الگوریتمهای فیسبوک و اینستاگرام، یا حتی والدینی باشند که تصمیم میگیرند در حضور فرزندشان دربارهٔ کدام اخبار صحبت کنند. هر کدام از اینها معیارهای خاص خود را برای عبور دادن یک خبر از دروازهٔ خود دارند.
چهار مرحلهٔ اصلی دروازهبانی خبر
فرایند دروازهبانی معمولاً چهار مرحلهٔ اصلی را طی میکند. این مراحل پشتسرهم و گاهی همزمان اتفاق میافتند.
| مرحله | توضیح | مثال ملموس |
|---|---|---|
| 1. انتخاب | انتخاب رویدادها از میان هزاران اتفاق روزانه برای تبدیل شدن به خبر. معیارهایی مانند شهرت افراد درگیر، درگیری یا خشونت، استثنا بودن رویداد و تأثیر محلی در این مرحله مهم هستند. | از میان دهها تصادف روزانه در شهر، تنها تصادفی که منجر به آتشسوزی بزرگی شده یا یک چهرهٔ شناختهشده در آن حضور داشته، انتخاب میشود. |
| 2. حذف | کنار گذاشتن بخشهایی از اطلاعات یک رویداد یا کل یک رویداد به دلایلی مانند کمبود وقت، فضای محدود، سیاستهای رسانه یا بیاهمیت تلقی کردن آن. | یک خبرگزاری ممکن است خبر افتتاح یک کتابخانهٔ محلی در یک شهر کوچک را به دلیل محدودیت وقت پخش، حذف کند و فقط به خبر افتتاح یک پل بزرگ در پایتخت بپردازد. |
| 3. چینش | تعیین اولویت و جایگاه هر خبر. کدام خبر تیتر اول شود؟ کدام در دقیقه 20 خبرنامه پخش شود؟ کدام در پایین صفحهٔ سایت قرار گیرد؟ | در یک برنامهٔ خبری 30 دقیقهای، خبر مربوط به سیل در یک استان، دقیقهٔ اول و با جزئیات کامل پخش میشود، اما خبر یک نمایشگاه نقاشی در دقیقهٔ 28 و به صورت خلاصه گفته میشود. |
| 4. پردازش | شیوهٔ ارائه و قالببندی خبر. استفاده از تیتر جذاب، انتخاب کلمات خاص، طول گزارش، نوع تصاویر و موسیقی پسزمینه همگی بر دریافت مخاطب تأثیر میگذارند. | گزارش یک تظاهرات میتواند با واژههای «اغتشاش» یا «اعتراض مسالمتآمیز» روایت شود. انتخاب هر کدام، احساس متفاوتی در مخاطب ایجاد میکند. |
یک آزمایش عملی: دروازهبانی در شبکههای اجتماعی شما
بیایید این مفهوم را در محیط آشنا آزمایش کنیم. به صفحهٔ اصلی اینستاگرام یا توئیتر خود نگاه کنید. الگوریتم2 این پلتفرمها یک دروازهبان تمامعیار است. این الگوریتم تصمیم میگیرد:
- انتخاب: کدام پستهای دوستان یا صفحاتی که دنبال میکنید را به شما نشان دهد (پستهایی که احتمال تعامل3 شما با آنها بیشتر است).
- حذف: کدام پستها را هرگز در فید4 شما نمایش ندهد (ممکن است به دلایلی مانند کمطرفدار بودن یا مغایرت با قوانین حذف شوند).
- چینش: ترتیب نمایش پستها (کدام پست اول بیاید و کدام آخر).
- پردازش: حتی میتواند با پیشنهاد «مشابه این مطلب را ببینید» یا هایلایت کردن بخشی از خبر، نحوهٔ تعامل شما با محتوا را هدایت کند.
به همین دلیل است که صفحهٔ اصلی دو نفر که یکسان را دنبال میکنند، میتواند کاملاً متفاوت باشد. چون دروازهبان الگوریتمی برای هر نفر، بر اساس رفتار گذشتهاش، تصمیمات متفاوتی میگیرد.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
- خبر را از چند منبع مختلف بخوانید: یک رویداد را در یک سایت خبری دولتی، یک روزنامهٔ مستقل و یک رسانهٔ خارجی مقایسه کنید.
- به «چیستی» و «چگونگی» توجه کنید: بپرسید چه چیزی گفته شده و شاید مهمتر، چه چیزی گفته نشده است؟
- منابع خود را گسترش دهید: علاوه بر خبر فوری، مستند، مقالهٔ تحلیلی و کتاب را هم در زمینههای مهم دنبال کنید.
پاورقی
1 دروازهبانی خبر (News Gatekeeping): فرایند کنترل و فیلتر کردن اطلاعات در هنگام عبور از مجرای ارتباطی.
2 الگوریتم (Algorithm): مجموعهای از دستورالعملهای مرحلهبهمرحله که یک کامپیوتر برای حل یک مسئله یا انجام یک کار خاص دنبال میکند.
3 تعامل (Engagement): میزان مشارکت کاربر با یک محتوا، مانند لایک، کامنت، اشتراکگذاری و زمان مشاهده.
4 فید (Feed): جریان یا صفحهٔ اصلی محتوای بهروز شده در یک شبکهٔ اجتماعی یا وبسایت.
5 سوگیری منفیگرایی (Negativity Bias): تمایل رسانهها به پوشش گستردهتر و برجستهتر اخبار منفی نسبت به اخبار خنثی یا مثبت.
6 سواد رسانهای (Media Literacy): توانایی دسترسی، تحلیل، ارزیابی و ایجاد محتوا در اشکال مختلف رسانهای.
