بیایید هر گزینه را دقیق بررسی کنیم:

گزینه 1:«خبرت هست که مرغان سحر می‌گویند / آخر ای خفته سر از خواب جهالت بردار»

جناس: بین «سحر» و «سر» یا «خفته» و «خواب» نیست؛ جناس مشخصی دیده نمی‌شود ❌

تشبیه: در بیت، تشبیهی وجود ندارد؛ فقط کنایه و استعاره دیده می‌شود ❌=> آرایه‌ها نادرست‌اند.

گزینه 2:«تا کی آخر چو بنفشه سر غفلت در پیش؟ / حیف باشد که تو در خوابی و نرگس بیدار»

پرسش انکاری: «تا کی آخر...» بله، نمونه‌ای از پرسش انکاری ✅

تضاد: «خوابی» و «بیدار» تضاد دارند ✅=> آرایه‌ها درست‌اند.

گزینه 3:«ای دل غم‌دیده حالت به شود دل بد مکن / وین سر شوریده باز آید به سامان غم‌مخور»

کنایه: «دل بد مکن» و «غم مخور» کنایه از صبر و آرامش است ✅

مراعات نظیر: «دل، غم، سر، سامان» با هم پیوست معنایی دارند ✅=> آرایه‌ها درست‌اند.

گزینه 4:«به تمنای تو در آتش محنت چو خلیل / گوییا در چمن لاله و ریحان بودم»

مراعات نظیر: «لاله، ریحان، چمن» از یک میدان معنایی‌اند ✅

تلمیح: «چو خلیل در آتش» اشاره به داستان حضرت ابراهیم در آتش است ✅=> آرایه‌ها درست‌اند.

نتیجه: گزینه 1 نادرست است.
در آن، نه جناس به‌درستی آمده و نه تشبیه دیده می‌شود.

پاسخ درست: گزینه 1