تقسیم مساوی: جدایش کروماتیدهای خواهر در میوز II
میوز II در یک نگاه: ادامهٔ سفر کاهشی
پس از پایان میوز I، دو سلول فرزند تشکیل میشوند که هر کدام دارای مجموعهای از کروموزومهای دوکروماتیدی هستند. این سلولها بلافاصله وارد مرحلهٔ دوم تقسیم یا میوز II میشوند. برخلاف میوز I که کروموزومهای همولوگ از هم جدا شدند، در میوز II نوبت به جدایی کروماتیدهای خواهری میرسد. نتیجهٔ نهایی این فرآیند، تشکیل چهار سلول هاپلوئید است که از نظر ژنتیکی با یکدیگر متفاوت هستند.
| ویژگی | میوز I | میوز II |
|---|---|---|
| هدف اصلی | جدا شدن کروموزومهای همولوگ | جدا شدن کروماتیدهای خواهری |
| نام دیگر | تقسیم کاهشی۲ | تقسیم مساوی۱ |
| تعداد کروموزوم در سلول فرزند | n (هاپلوئید) | n (هاپلوئید) |
| تعداد کروماتید در سلول فرزند | 2 (دوکروماتیدی) | 1 (تککروماتیدی) |
گامبهگام با تقسیم مساوی: از پروفاز II تا تلوفاز II
میوز II نیز همانند میوز I، شامل مراحل متوالی و دقیقی است که در ادامه به تفصیل شرح داده میشوند. برای درک بهتر، فرض کنید یک سلول با عدد کروموزومی $2n=4$ پس از میوز I، دو سلول با $n=2$ کروموزوم (هر کروموزوم دارای دو کروماتید) ایجاد کرده است. این دو سلول اکنون وارد میوز II میشوند.
پروفاز II
در این مرحله، غشای هسته در هر دو سلول حاصل از میوز I از بین میرود. کروموزومها که از قبل فشرده شدهاند، در سیتوپلاسم پراکنده میشوند. دوک تقسیم۳ نیز شروع به تشکیل شدن میکند.
متافاز II
کروموزومهای دوکروماتیدی در صفحهٔ استوایی سلول ردیف میشوند. تفاوت کلیدی اینجاست که کروماتیدهای خواهری هر کروموزوم، هر کدام به رشتههای دوک از یک قطب متصل میشوند. این آرایش دقیق، جدایی مساوی را در مرحلهٔ بعد ممکن میسازد.
آنافاز II
این نقطه، اوج تقسیم مساوی است. اتصال بین کروماتیدهای خواهری در ناحیهٔ سانترومر۴ شکسته میشود. هر کروماتید که اکنون یک کروموزوم مستقل تککروماتیدی محسوب میشود، توسط رشتههای دوک به سمت قطب مخالف کشیده میشود. این حرکت، تعداد کروموزومها در هر قطب را ثابت نگه میدارد اما تعداد کروماتیدها را در هر کروموزوم از دو به یک کاهش میدهد.
تلوفاز II و سیتوکینز
در قطبهای سلول، کروموزومهای تککروماتیدی از هم باز میشوند و غشای هستهای دور آنها تشکیل میگردد. در نهایت، سیتوکینز رخ داده و سیتوپلاسم سلول تقسیم میشود. حاصل نهایی، تشکیل چهار سلول هاپلوئید است که هر کدام حاوی نصف مادهٔ ژنتیکی سلول اولیه هستند و آمادهاند تا در فرآیند تولیدمثل نقش ایفا کنند.
چرا تقسیم مساوی اینقدر مهم است؟
اهمیت میوز II و مرحلهٔ تقسیم مساوی در چند نکته خلاصه میشود:
تکمیل فرآیند هاپلوئیدی شدن: میوز I تعداد کروموزومها را نصف کرد، اما کروموزومها هنوز دوکروماتیدی بودند. میوز II با جدا کردن این کروماتیدها، کار را کامل کرده و سلولهای جنسی کاملاً هاپلوئید (تککروماتیدی) تولید میکند.
ایجاد تنوع ژنتیکی بیشتر: اگرچه در میوز II کراسینگاوری۵ رخ نمیدهد، اما نحوهٔ ردیف شدن کروموزومها در متافاز II میتواند به طور مستقل و تصادفی باشد. این استقلال، ترکیببندیهای جدیدی از اللها۶ را در سلولهای نهایی ایجاد میکند.
پایستگی اطلاعات ژنتیکی: تقسیم مساوی تضمین میکند که هر سلول فرزند، یک کپی کامل و دقیق از هر کروموزوم را دریافت میکند. این امر برای سلامت و عملکرد صحیح گامتها حیاتی است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
تقسیم مساوی یا میوز II، مرحلهٔ نهایی و تکمیلی تقسیم میوز است که وظیفهٔ جداسازی کروماتیدهای خواهری را بر عهده دارد. این فرآیند که از مراحل پروفاز، متافاز، آنافاز و تلوفاز تشکیل شده، با دقت بالا انجام میشود تا چهار سلول هاپلوئید ژنتیکیگونه تولید شود. درک این مکانیسم، کلید فهم چگونگی انتقال وراثت، ایجاد تنوع و همچنین بروز برخی ناهنجاریهای ژنتیکی است. میوز II تضمین میکند که هر نسل جدید، با دریافت مجموعهای کامل و در عین حال منحصربهفرد از اطلاعات ژنتیکی، مسیر زندگی را ادامه دهد.
پاورقی
۱ تقسیم مساوی (Equational Division)
۲ تقسیم کاهشی (Reductional Division)
۳ دوک تقسیم (Spindle Apparatus)
۴ سانترومر (Centromere)
۵ کراسینگاوری (Crossing Over)
۶ الل (Allele)
۷ عدم تفکیک (Nondisjunction)
