اسکلت محوری: ستون فقرات بدن شما
اسکلت محوری چیست و چه اجزایی دارد؟
اسکلت انسان به دو بخش اصلی تقسیم میشود: اسکلت محوری و اسکلت ضمیمهای۵. اسکلت محوری همانند یک محور یا خط مرکزی عمل میکند که بقیه استخوانها به آن متصل هستند. این بخش در مجموع از 80 استخوان تشکیل شده است. برای درک بهتر، اجزای اصلی آن را در جدول زیر مشاهده میکنید:
| نام بخش | تعداد استخوانها | وظایف اصلی |
|---|---|---|
| جمجمه | 22 | محافظت از مغز و تشکیل دادن صورت |
| ستون مهرهها | 26 (در بزرگسالان) | حمایت از بدن، حفاظت از نخاع و امکان خم شدن |
| قفسه سینه | 25 (دندهها و جناغ) | محافظت از قلب و ریهها |
| استخوان لامی۶ | 1 | حمایت از زبان و کمک به بلع و صحبت کردن |
| استخوانهای گوش میانی | 6 (3 در هر طرف) | انتقال امواج صوتی |
یک مثال ساده: فرض کنید بدن شما یک ساختمان است. اسکلت محوری مانند ستونهای اصلی و دیوارهای باربر آن ساختمان است که همه چیز اطراف آن ساخته میشود. بدون این ستونها، ساختمان فرو میریزد.
ساختار و عملکرد جمجمه
جمجمه پیچیدهترین بخش اسکلت محوری است. این ساختار سخت از مغز که فرمانده بدن است، در برابر ضربه محافظت میکند. جمجمه تنها از یک استخوان ساخته نشده است، بلکه از چندین استخوان به هم پیوسته تشکیل شده که در محل اتصال به نام "درز"۷ به هم متصل هستند. این درزها در نوزادان نرم و قابل انعطاف هستند تا سر بتواند از کانال زایمان عبور کند، اما به تدریج سفت میشوند.
جمجمه دو بخش اصلی دارد:
- جمجمه مغزی۸: این بخش مانند یک کلاه ایمنی سخت، مغز را کاملاً در بر میگیرد. هشت استخوان دارد که مهمترین آن استخوان پیشانی است که پیشانی ما را شکل میدهد.
- جمجمه صورت۹: این چهارده استخوان، ساختار صورت ما را میسازند. استخوانهای فک، بینی و گونه در این بخش قرار دارند. استخوان فک تحتانی۱۰ تنها استخوان متحرک جمجمه است که امکان صحبت کردن و جویدن غذا را فراهم میکند.
ستون مهرهها: یک زنجیره انعطافپذیر
ستون مهرهها یا ستون فقرات، یک ستون انعطافپذیر از استخوانهای کوچک به نام مهره است که از پایه جمجمه تا لگن امتداد دارد. اگر ستون مهرهها یک استخوان بلند و صلب بود، ما نمیتوانستیم خم شویم، بچرخیم یا بپیچیم. هر مهره یک سوراخ مرکزی دارد که وقتی روی هم قرار میگیرند، یک کانال محافظ برای نخاع تشکیل میدهند.
| ناحیه | تعداد مهرهها | ویژگی و عملکرد |
|---|---|---|
| گردنی۱۲ | 7 (C1-C7) | سبکترین و متحرکترین ناحیه. از حرکت سر پشتیبانی میکند. |
| سینهای۱۳ | 12 (T1-T12) | محل اتصال دندهها. حرکت کمتری دارد و از اندامهای قفسه سینه محافظت میکند. |
| کمری۱۴ | 5 (L1-L5) | بزرگترین و قویترین مهرهها. بیشتر وزن بدن را تحمل میکنند. |
| خاجی۱۵ | 1 (از ۵ مهره جوش خورده) | ستون مهرهها را به لگن متصل میکند. |
| دنبالچهای۱۶ | 1 (از ۴ مهره کوچک جوش خورده) | باقیمانده دم در انسان. نقطه اتصال برای برخی تاندونها و رباطها. |
بین هر دو مهره، یک دیسک بینمهرهای۱۷ قرار دارد. این دیسکها مانند بالشهای ژلهای هستند که ضربات وارده به ستون فقرات را جذب میکنند و به آن انعطاف میبخشند. فرمول سادهای برای درک ساختار ستون مهرهها وجود دارد: $V + D = F$ که در آن V مهره، D دیسک و F عملکرد (حرکت و حمایت) است.
قفسه سینه: قفس حفاظتی قلب و ریهها
قفسه سینه یک ساختار قیفشکل است که از دندهها، ستون مهرههای سینهای و استخوان جناغ۱۸ ساخته شده است. این قفس از اندامهای حیاتی مانند قلب و ریهها در برابر آسیب محافظت میکند و همچنین به فرآیند تنفس کمک میکند.
ما 12 جفت دنده داریم که به صورت زیر دستهبندی میشوند:
- 7 جفت دندههای حقیقی۱۹: این دندهها مستقیماً توسط غضروف به استخوان جناغ متصل میشوند.
- 3 جفت دندههای کاذب۲۰: این دندهها به طور غیرمستقیم به جناغ متصل هستند (غضروف آنها به غضروف دنده بالایی متصل است).
- 2 جفت دندههای شناور۲۱: این دندهها در جلو به هیچ چیزی متصل نیستند و آزادانه پایان مییابند.
وقتی نفس میکشید، عضلات بین دندهای۲۲ منقبض میشوند، قفسه سینه را بالا میبرند و فضای بیشتری برای انبساط ریهها ایجاد میکنند. این یک نمونه عالی از همکاری بین استخوانها و عضلات است.
اسکلت محوری در عمل: از بلند کردن کتاب تا نواختن ساز
همین حالا که این مقاله را میخوانید، اسکلت محوری شما در حال فعالیت است. ستون مهرههای شما وزن سر و بالاتنه را تحمل میکند، جمجمه از مغز شما در حال پردازش اطلاعات محافظت میکند و قفسه سینه شما با هر نفس کشیدن منقبض و منبسط میشود.
یک مثال ملموس: وقتی میخواهید کتابی را از روی زمین بردارید، چه میکنید؟ شما به کمر خود خم میشوید. این خم شدن به لطف مهرههای کمری و دیسکهای بین آنها ممکن میشود. همزمان، ستون مهرههای سینهای و دندهها از ریهها و قلب شما در حین این فعالیت محافظت میکنند. یا زمانی که فلوت مینوازید، استخوان فک تحتانی و استخوان لامی با همکاری هم به شما اجازه میدهند دهان خود را به درستی قرار داده و نفس بکشید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
پاسخ: خیر. اگرچه محافظت عملکرد اصلی آن است، اما این اسکلت نقشهای حیاتی دیگری نیز دارد: حمایت ساختاری از بدن، تولید سلولهای خونی در مغز استخوان برخی استخوانها (مانند دندهها و مهرهها)، ذخیره مواد معدنی مانند کلسیم و فسفر، و امکان حرکت (مانند حرکت فک برای غذا خوردن یا حرکت قفسه سینه برای تنفس).
پاسخ: نوزادان در بدو تولد حدود 270 استخوان دارند، در حالی که یک بزرگسال تنها 206 استخوان. بسیاری از این استخوانهای "اضافی" در اسکلت محوری، به ویژه در جمجمه و ستون مهرهها قرار دارند. با رشد کودک، بسیاری از این استخوانهای کوچک و غضروفی به هم جوش میخورند و استخوانهای بزرگتر و کمتعدادی را تشکیل میدهند. این امر به اسکلت اجازه میدهد تا به طور همزمان با رشد بدن، بزرگ و محکم شود.
پاسخ:ضعف حالت بدن یکی از شایعترین مشکلات است. قوز کردن پشت میز، خمیده راه رفتن یا بلند کردن اجسام به روش نادرست، میتواند به مرور زمان به ستون مهرهها فشار وارد کند و باعث درد کمر و گردن شود. محافظت از ستون مهرهها با حفظ حالت صحیح بدن در هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن بسیار مهم است.
پاورقی
۱ Axial Skeleton
۲ Skull
۳ Vertebral Column
۴ Thoracic Cage
۵ Appendicular Skeleton
۶ Hyoid Bone
۷ Suture
۸ Cranial Skull
۹ Facial Skull
۱۰ Mandible
۱۱ Foramen Magnum
۱۲ Cervical Vertebrae
۱۳ Thoracic Vertebrae
۱۴ Lumbar Vertebrae
۱۵ Sacrum
۱۶ Coccyx
۱۷ Intervertebral Disc
۱۸ Sternum
۱۹ True Ribs
۲۰ False Ribs
۲۱ Floating Ribs
۲۲ Intercostal Muscles
