ناقل عصبی: پیامرسانهای شیمیایی بدن
ناقل عصبی چیست و چگونه کار میکند؟
تصور کنید دو سلول عصبی میخواهند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. بین آنها یک فاصله کوچک به نام سیناپس وجود دارد. ناقل عصبی مانند یک قایق کوچک است که پیام را از سلول فرستنده (پیشسیناپسی6) گرفته و به سلول گیرنده (پسسیناپسی7) میرساند. این فرآیند در کسری از ثانیه اتفاق میافتد.
مراحل کار به این صورت است:
۱. پیام الکتریکی به انتهای سلول عصبی فرستنده میرسد.
۲. این پیام باعث میشود کیسههای کوچک محتوی ناقل عصبی با غشای سلول ادغام شوند.
۳. ناقلهای عصبی به فضای سیناپسی رها میشوند.
۴. آنها به گیرندههای مخصوص روی سلول گیرنده متصل میشوند.
۵. این اتصال یک پیام الکتریکی جدید در سلول گیرنده ایجاد میکند.
انواع مهم ناقلهای عصبی و وظایف آنها
ناقلهای عصبی مختلف، وظایف متفاوتی بر عهده دارند. برخی مانند پیکهای شادی هستند و برخی دیگر مانند سیگنالهای هشدار عمل میکنند.
| نام ناقل عصبی | عملکرد اصلی | مثال ساده |
|---|---|---|
| دوپامین | مرکز لذت، پاداش و انگیزه | احساس خوب پس از برنده شدن در یک بازی |
| سروتونین | خلق و خو، خواب و اشتها | احساس آرامش پس از یک روز خوب |
| استیلکولین8 | یادگیری، حافظه و انقباض عضلات | یادآوری یک خاطره یا حرکت دادن دست |
| گابا9 | کاهش فعالیت عصبی و آرامسازی | احساس خوابآلودگی در شب |
| آدرنالین10 | پاسخ جنگ یا گریز و افزایش انرژی | ضربان قلب سریع هنگام ترس |
ناقلهای عصبی در عمل: از ورزش تا مطالعه
فعالیتهای روزمره ما به طور مستقیم تحت تأثیر ناقلهای عصبی قرار دارند. هنگامی که ورزش میکنید، مغز شما اندورفین11 آزاد میکند که یک ناقل عصبی مسکن طبیعی است و احساس خوبی ایجاد میکند. این پدیده اغلب "سرخوشی دونده" نامیده میشود.
هنگامی که چیزی جدید یاد میگیرید، مثلاً حل یک مسئله ریاضی، استیلکولین و گلوتامات12 به تشکیل ارتباطات جدید بین سلولهای عصبی کمک میکنند. این فرآیند اساس حافظه و یادگیری است. حتی وقتی یک وعده غذایی خوشمزه میخورید، دوپامین به شما احساس پاداش میدهد و شما را تشویق میکند که آن رفتار را تکرار کنید.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، ناقلهای عصبی ذاتاً خوب یا بد نیستند. تعادل آنها مهم است. برای مثال، دوپامین برای انگیزه ضروری است، اما مقدار خیلی زیاد یا خیلی کم آن میتواند مشکلاتی ایجاد کند. نقش آنها مانند کلیدهای روشن و خاموش برای عملکردهای مختلف مغز است.
بله، مواد مغذی موجود در غذا بلوکهای ساختمانی ناقلهای عصبی هستند. برای مثال، اسید آمینه تریپتوفان13 (موجود در بوقلمون و شیر) برای ساخت سروتونین استفاده میشود. یک رژیم غذایی متعادل به حفظ سلامت سیستم عصبی کمک میکند.
ناقلهای عصبی پیامها را بین سلولهای عصبی و در فاصلههای بسیار نزدیک (سیناپس) منتقل میکنند و اثر سریع و کوتاهی دارند. هورمونها توسط غدد درونریز ترشح شده و از طریق خون به سلولهای هدف در سراسر بدن میرسند و اثر کندتر و طولانیمدتتری ایجاد میکنند.
پاورقی
1 ناقل عصبی (Neurotransmitter)
2 سلول عصبی (Neuron)
3 دوپامین (Dopamine)
4 سروتونین (Serotonin)
5 سیناپس (Synapse)
6 پیشسیناپسی (Presynaptic)
7 پسسیناپسی (Postsynaptic)
8 استیلکولین (Acetylcholine)
9 گابا (GABA - Gamma-Aminobutyric Acid)
10 آدرنالین (Adrenaline)
11 اندورفین (Endorphin)
12 گلوتامات (Glutamate)
13 تریپتوفان (Tryptophan)
