فلما: سپر نامرئی پوست شما
ساختمان فلما: دیوار آجری از سلولهای مرده
برای درک بهتر فلما، میتوانید یک دیوار آجری را تصور کنید. در این مقایسه:
- آجرها: خود سلولهای مرده پوستی یا کورنئوسیتها هستند.
- ملات بین آجرها: یک لایه لیپیدی4 (چربی) است که این سلولها را به هم میچسباند و از نفوذ آب و عوامل خارجی جلوگیری میکند.
این سلولها در لایههای زیرین پوست (لایه بازال5) به دنیا میآیند و سپس به تدریج به سمت سطح پوست حرکت میکنند. در طول این سفر، هسته و محتوای داخلی خود را از دست میدهند و پر از پروتئینی سفت و محکم به نام کراتین6 میشوند. وقتی به سطح میرسند، کاملاً مسطح، خشک و مرده هستند و در نهایت به آرامی از پوست جدا شده و میریزند. این فرآیند مداوم، "تجدید پوست" نام دارد.
| نام لایه | وضعیت سلولها | وظیفه اصلی |
|---|---|---|
| فلما (لایه شاخی) | مرده و پر از کراتین | محافظت فیزیکی و جلوگیری از هدررفت آب |
| لایه زایا (زیر فلما) | زنده و در حال تقسیم | تولید سلولهای جدید برای جایگزینی سلولهای مرده |
| درم (لایه میانی) | زنده (حاوی عروق خونی، اعصاب) | تغذیه پوست و احساس لمس، گرما و درد |
فلما در عمل: از شستشوی دست تا کفش ورزشی
وقتی دستهای خود را با صابون و آب گرم میشویید، در حال پاک کردن چربیها و آلودگیهای روی فلما هستید. اگر این شستشو خیلی طولانی یا با مواد شوینده قوی باشد، لایه لیپیدی محافظ آسیب میبیند و پوست خشک و تحریکپذیر میشود. این یک مثال عملی از اهمیت حفظ سلامت فلما است.
مثال دیگر، پینه بستن پوست است. وقتی به طور مکرر به قسمتی از پوست فشار وارد میآید (مثلاً در اثر نوک مداد روی انگشت یا کفش تنگ روی پا)، بدن برای محافظت، تولید سلولها در لایه زایا را افزایش میدهد. در نتیجه، فلما در آن ناحیه ضخیمتر و سفتتر میشود تا مانند یک زره از لایههای حساس زیرین محافظت کند. این پینه، نمونهای از تطابق و عملکرد هوشمندانه فلما است.
اشتباهات رایج و پرسشهای مهم
خیر، این یک اشتباه رایج است. وجود فلما برای سلامت پوست حیاتی است. اگر این لایه به طور کامل حذف شود، پوست در برابر باکتریها، قارچها و عوامل محیطی کاملاً بیدفاع شده و به سرعت آب خود را از دست داده و خشک میشود. لایهبرداری ملایم و گاهبهگاه برای حذف سلولهای اضافی و روشنتر کردن پوست مفید است، اما نباید در این کار زیادهروی کرد.
این تفاوت تا حد زیادی به سلامت و ترکیب فلما بستگی دارد. در پوست خشک، لایه لیپیدی (ملات بین آجرها) نازک یا آسیبدیده است، در نتیجه آب به راحتی تبخیر میشود. در پوست چرب، غدد چربی7 بیش از حد فعال، چربی بیشتری تولید میکنند که روی فلما جمع شده و پوست را براق و چرب نشان میدهد.
پرتوهای فرابنفش خورشید میتوانند به الیاف کلاژن8 و الاستین9 در لایههای زیرین پوست آسیب برسانند. اگرچه فلما خود یک سد فیزیکی در برابر بخشی از این پرتوها ایجاد میکند، اما نمیتواند محافظ کاملی باشد. آسیب مزمن ناشی از آفتاب میتواند منجر به پیری زودرس پوست و حتی سرطان شود. استفاده از کرم ضدآفتاب، محافظت مستقیمی برای لایههای پوست از جمله فلما فراهم میکند.
پاورقی
1 فلما (Phellem): معادل لایه شاخی پوست (Stratum Corneum).
2 اپیدرم (Epidermis): بیرونیترین لایه پوست.
3 کورنئوسیت (Corneocyte): سلولهای مرده، مسطح و فشردهای که لایه شاخی را تشکیل میدهند.
4 لیپید (Lipid): مولکولهای چربی که به عنوان ملات بین سلولهای شاخی عمل میکنند.
5 لایه بازال (Stratum Basale): عمقیترین لایه اپیدرم که سلولهای جدید پوست در آن تولید میشوند.
6 کراتین (Keratin): یک پروتئین سفت و فیبری که ساختار اصلی مو، ناخن و لایه شاخی پوست را تشکیل میدهد.
7 غدد چربی (Sebaceous Glands): غددی که چربی طبیعی پوست (سبوم) را تولید میکنند.
8 کلاژن (Collagen): پروتئینی که ساختار و استحکام پوست را فراهم میکند.
9 الاستین (Elastin): پروتئینی که به پوست قابلیت ارتجاع و بازگشت به حالت اول را میدهد.
