عزت خانوادگی؛ سرمایهای نادیدنی
رفتارهای سازندهی عزت خانواده
عزت خانوادگی در رفتارهای کوچک و بزرگ روزانه شکل میگیرد. یکی از مهمترین کارها، گوش دادن فعال است. وقتی خواهر یا برادرمان حرف میزند، با گوش دادن دقیق نشان میدهیم که حرفهای او برایمان مهم است. یا وقتی پدر یا مادر از روزشان میگویند، با نگاه کردن به چشمانشان و پاسخ مناسب، به آنها احترام میگذاریم. نمونهی دیگر، حفاظت از اسرار خانواده است. اگر یکی از اعضا، مطلبی را در میان خانواده مطرح میکند، نباید آن را بیرون از خانه بازگو کنیم. این کار نشانهی آبروداری است. همچنین، قدردانی از زحمات یکدیگر، مانند تشکر از مادر برای پختن غذا یا از پدر برای تلاش در کار، عزت خانواده را افزایش میدهد.
یکی دیگر از رفتارهای مهم، انتقاد سازنده است. اگر از کاری که یکی از اعضا انجام داده ناراضی هستیم، نباید با داد و فریاد یا توهین آن را بیان کنیم. به جای آن، میتوانیم با لحنی آرام و پیشنهاد بهتر، موضوع را مطرح کنیم. این کار هم آبروی طرف مقابل را حفظ میکند و هم مشکل را حل میکند. در جدول زیر، چند رفتار سازنده و رفتار آسیبزننده را با هم مقایسه کردهایم.
| رفتار سازنده | رفتار آسیبزننده |
|---|---|
| گوش دادن با حوصله به حرف دیگران | وسط حرف دیگران پریدن یا نادیده گرفتن آنها |
| کمک در کارهای خانه و مسئولیتپذیری | تنبلی و گذاشتن کارها بر دوش دیگران |
| تقدیر از زحمات و موفقیتهای دیگران | حسادت کردن یا کماهمیت جلوه دادن موفقیت دیگران |
| حفظ اسرار و آبروی خانواده | بازگو کردن مسائل خصوصی برای دوستان یا دیگران |
پیامدهای کمتوجهی به عزت خانواده
وقتی اعضای خانواده به عزت یکدیگر بیتوجه باشند، آرامش از خانه میرود. نخستین پیامد، از بین رفتن اعتماد است. اگر کسی در خانواده دروغ بگوید یا قولش را بشکند، دیگران به حرفهای او شک میکنند و روابط سرد میشود. دومین پیامد، دعوا و تنش است. وقتی احترام نباشد، کوچکترین مسئلهای به بحث و جدل تبدیل میشود. برای نمونه، اگر به جای تشکر، مدام از کارهای هم ایراد بگیریم، فضای خانه پر از ناراحتی میشود. سومین پیامد مهم، از دست رفتن جایگاه اجتماعی خانواده است. خانوادهای که در آن توهین، بیادبی و بیاحترامی رایج است، در میان دیگران آبرو و اعتبار خود را از دست میدهد.
همچنین، این بیتوجهی روی اعتماد بهنفس افراد هم اثر بدی میگذارد. کودکی که مدام در خانه تحقیر میشود، با خودش فکر میکند که ارزشی ندارد و این فکر او را در مدرسه و جمع دوستان هم ناامید میکند. به همین دلیل، حفظ کرامت تک تک اعضا، نهتنها برای آرامش خودشان، بلکه برای موفقیت آنها در بیرون از خانه نیز ضروری است.
پرسشهای رایج دربارهی عزت خانوادگی
آیا عزت خانواده یعنی هیچوقت اشتباهات دیگران را به آنها نگوییم؟
پاسخ: نه، این یک باور نادرست است. عزت خانواده به معنای نادیده گرفتن اشتباه نیست. بلکه یعنی اشتباه را به روش درست و محترمانه بیان کنیم. مثلاً به جای اینکه بگوییم «تو همیشه در انجام تکالیف تنبلی»، میتوانیم بگوییم «بیا با هم برنامهریزی کنیم تا زودتر تکالیفات را تمام کنی». این کار هم ایراد را میگوید و هم آبروی طرف مقابل را حفظ میکند.
اگر یکی از اعضای خانواده رفتار بدی داشته باشد، باز هم باید به او احترام بگذاریم؟
پاسخ: احترام به کرامت انسانی او، جدا از رفتارش است. شما میتوانید رفتار نادرست را محکوم کنید، اما شخصیت فرد را تحقیر نکنید. مثلاً اگر برادرتان وسایلتان را برمیدارد، به جای اینکه بگویید «تو بیادبی»، بگویید «از این کار خوشم نمیآید، لطفاً دفعهی بعد اجازه بگیر». این روش، هم عزت او را نگه میدارد و هم به او فرصت اصلاح میدهد.
آیا عزت خانوادگی فقط وظیفهی بزرگترهاست یا بچهها هم باید رعایت کنند؟
پاسخ: عزت خانوادگی وظیفهی همهی اعضاست، از کوچک تا بزرگ. بچهها نیز میتوانند با ادب حرف زدن، کمک کردن و گوش دادن به پدر و مادر و خواهر و برادر، در ساختن این عزت سهیم باشند. سن و سال، بهانهای برای بیاحترامی نیست و هر کسی در هر جایگاهی میتواند مایهی آبروی خانواده باشد.