ناهید: سیارهٔ زهره
ویژگیهای فیزیکی و مدار گردش ناهید
ناهید از نظر اندازه، جرم و ترکیب، بسیار به زمین شباهت دارد، به همین دلیل آن را سیارهٔ دوقلوی زمین مینامند. قطر ناهید حدود ۱۲٬۱۰۴ کیلومتر است که تنها چند کیلومتر از قطر زمین کوچکتر است. این سیاره به خورشید بسیار نزدیکتر از زمین است و فاصلهٔ آن تا خورشید به طور میانگین حدود ۱۰۸ میلیون کیلومتر است. از آنجایی که مدار ناهید از مدار زمین به خورشید نزدیکتر است، ما همیشه آن را در آسمان نزدیک به خورشید میبینیم. به همین دلیل، ناهید را بیشتر در سحرگاهان یا شامگاهان میتوان دید و به آن ستارهٔ صبح یا ستارهٔ شام میگویند.
یکی از جالبترین ویژگیهای ناهید، چرخش بسیار کند و معکوس آن است. تقریباً همهٔ سیارههای منظومهٔ شمسی، از جمله زمین، در جهت خلاف عقربههای ساعت به دور خود میچرخند، اما ناهید در جهت عکس، یعنی در جهت عقربههای ساعت میچرخد. همچنین یک روز در ناهید (یک چرخش کامل به دور خود) از یک سال آن (یک دور کامل به دور خورشید) هم طولانیتر است! به عبارت دیگر، یک روز در ناهید حدود ۲۴۳ روز زمینی طول میکشد، در حالی که یک سال آن حدود ۲۲۵ روز زمینی است. تصور کنید در مدرسه یک روز کامل، بیش از یک سال طول بکشد تا به دور خورشید بگردید! این چرخش وارونه و کند، یکی از معماهای بزرگی است که دانشمندان هنوز در تلاش برای توضیح آن هستند. بسیاری معتقدند که برخورد یک جرم آسمانی بزرگ در گذشته، باعث تغییر جهت چرخش ناهید شده است.
جوّ غلیظ و پدیدهٔ گلخانهای
جوّ ناهید بسیار غلیظ و سنگین است و فشار آن در سطح سیاره حدود ۹۲ برابر فشار جوّ زمین است. یعنی اگر شما روی سطح ناهید بایستید، فشاری معادل فشار زیر ۹۰۰ متر آب در اقیانوسهای زمین را احساس میکنید! این جوّ عمدتاً از دیاکسید کربن تشکیل شده و ابرهای غلیظی از اسید سولفوریک در آن وجود دارد که نور خورشید را به دام میاندازند. این پدیده که اثر گلخانهای نام دارد، باعث میشود گرمای خورشید در جوّ ناهید محبوس شود و دمای آن به شدت افزایش یابد. به همین دلیل، ناهید بسیار داغتر از عطارد است، اگرچه عطارد به خورشید نزدیکتر است.
ابرهای اسیدی ناهید، آن را به یک سیارهٔ بسیار درخشان در آسمان تبدیل کردهاند. این ابرها نور خورشید را به خوبی بازتاب میدهند و باعث میشوند ناهید پس از ماه، درخشانترین جرم آسمانی در شب باشد. با وجود این جوّ غلیظ، ما نمیتوانیم سطح ناهید را مستقیماً ببینیم؛ اما کاوشگرهای فضایی با استفاده از امواج رادیویی توانستهاند نقشههایی از سطح آن تهیه کنند. این نقشهها نشان میدهند که سطح ناهید دارای کوهها، درهها و دهانههای برخوردی است و آتشفشانهای فعالی نیز در آن وجود دارد.
پرسشهای کلیدی دربارهٔ ناهید
ناهید، همسایهٔ داغ و پررمزوراز زمین، با ویژگیهای منحصربهفرد خود، یکی از جذابترین سیارههای منظومهٔ شمسی است. چرخش وارونه، جوّ سوزان و فشار عظیم آن، نشان میدهد که هر سیاره دنیای خاص خود را دارد. مطالعهٔ ناهید به ما کمک میکند تا اثر گلخانهای و تأثیر جوّ بر آب و هوای سیارهها را بهتر بشناسیم و از این دانش برای محافظت از زمین خود استفاده کنیم. با وجود اینکه ناهید میزبان حیات نیست، اما رازهای زیادی برای کشف دارد و کاوش در آن، پنجرهای تازه به سوی شناخت جهان میگشاید.