پیشگیری از اعتیاد؛ گامهای کوچک برای یک انتخاب بزرگ
آشنایی با عوامل خطر و راههای کاهش آن
برای پیشگیری از اعتیاد، اول باید بدانیم چه چیزهایی باعث میشوند که یک نوجوان به سمت مواد مخدر برود. این عوامل را «عوامل خطر» مینامند. دانستن این عوامل به ما کمک میکند که هوشیارتر باشیم و از آنها دوری کنیم. در این بخش، چهار عامل اصلی را بررسی میکنیم و یاد میگیریم که چطور میتوانیم آنها را کنترل کنیم.
| عامل خطر | راه کاهش | نمونهٔ عینی برای نوجوان |
|---|---|---|
| ناآگاهی و کمبود آموزش | شرکت در جلسات آموزشی و مطالعهٔ کتابهای معتبر | خواندن کتاب «پسرک کبریتفروش» و بحث دربارهٔ آن با معلم |
| ارادهٔ ضعیف و ناتوانی در نه گفتن | تمرین مهارت «نه» گفتن و تقویت اعتمادبهنفس | وقتی دوستی پیشنهاد سیگار میدهد، با قاطعیت اما مؤدبانه نه بگوییم |
| دوستان ناباب و همسالان منفی | انتخاب دوستان با رفتارهای سالم و مثبت | عضویت در گروه ورزشی یا کتابخوانی مدرسه برای پیدا کردن دوستان خوب |
| محیط خانواده و جامعهٔ ناسالم | ایجاد فضای گفتوگو و تفریحات سالم در خانواده | هر هفته یک شب را به بازی فکری با خانواده اختصاص دهیم |
همانطور که در جدول دیدید، هر کدام از این عوامل خطر یک راه حل مشخص دارند. مثلاً اگر احساس میکنیم در مورد مواد مخدر اطلاعات کافی نداریم، میتوانیم از معلم یا مشاور مدرسه سؤال کنیم. یا اگر دوستمان رفتارهای مشکوکی دارد، بهتر است با او صحبت کنیم و در صورت لزوم از یک بزرگتر کمک بگیریم. به یاد داشته باشیم که پیشگیری همیشه بهتر از درمان است.
نقش اراده، دوست و خانواده در مسیر پیشگیری
حالا که با عوامل خطر آشنا شدیم، وقت آن است که ببینیم چطور میتوانیم با تکیه بر سه ابزار قدرتمند، از خودمان محافظت کنیم: ارادهٔ قوی، دوست خوب و خانوادهٔ آگاه.
اراده یعنی توانایی تصمیمگیری درست، حتی زمانی که کار سخت است. اراده مثل یک عضله است؛ هرچه بیشتر از آن استفاده کنیم، قویتر میشود. برای تقویت اراده میتوانیم کارهای سادهای مثل زود بیدار شدن، انجام دادن تکالیف به موقع یا ترک کردن یک عادت بد را تمرین کنیم. وقتی ارادهمان قوی باشد، به راحتی میتوانیم در برابر پیشنهادهای اشتباه بایستیم.
انتخاب دوست مناسب یکی از مهمترین تصمیمهای زندگی یک نوجوان است. دوستان واقعی کسانی هستند که ما را به کارهای خوب تشویق میکنند، به ما احترام میگذارند و وقتی اشتباه میکنیم، صادقانه به ما میگویند. اگر دوستانی دارید که شما را به سمت مصرف مواد مخدر یا رفتارهای خطرناک تشویق میکنند، بدانید که آنها دوست واقعی شما نیستند. یک دوست خوب، همیشه نگران سلامتی و آیندهٔ شماست.
خانواده اولین و مهمترین پناهگاه هر نوجوانی است. وقتی در خانه فضای امنی باشد که بتوانیم بدون ترس از قضاوت، حرف بزنیم، خیلی راحتتر میتوانیم مشکلاتمان را حل کنیم. پدر و مادر آگاه، با حرف زدن و گوش دادن به ما، میتوانند جلوی بسیاری از خطرات را بگیرند. اگر احساس میکنید خانوادهتان در این زمینه کمبود دارد، خودتان میتوانید شروعکنندهٔ گفتوگو باشید و از آنها بخواهید که بیشتر در مورد این مسائل با شما حرف بزنند.
پرسشهای چالشبرانگیز دربارهٔ پیشگیری از اعتیاد
پرسش: اگر یک بار به اشتباه مادهای مصرف کردم، آیا یعنی معتاد شدهام و راهی برای برگشت نیست؟
پاسخ: نه، اینطور نیست. مصرف یک باره یا حتی چند باره به معنای اعتیاد نیست، اما یک زنگ خطر جدی است. مهم این است که اشتباه خود را بپذیرید و بلافاصله جلوی تکرار آن را بگیرید. اگر این اتفاق افتاد، فوراً با یک فرد بزرگتر و آگاه مثل پدر، مادر یا مشاور مدرسه صحبت کنید. هرچه زودتر کمک بگیرید، راحتتر میتوانید از این اشتباه عبور کنید و مسیر درست را ادامه دهید.
پرسش: آیا مصرف مواد مخدر فقط به خود فرد آسیب میزند یا دیگران را هم درگیر میکند؟
پاسخ: اعتیاد هرگز یک مسئلهٔ فردی نیست. وقتی کسی معتاد میشود، تمام خانواده و دوستانش را تحت تأثیر قرار میدهد. خانواده باید هزینههای سنگین درمان را بپردازند، اعتمادشان به فرد از بین میرود، نگرانی و استرس دائمی دارند و حتی ممکن است روابط اجتماعیشان خراب شود. پس یک تصمیم اشتباه، میتواند زندگی خیلی از آدمهای اطراف را تحت الشعاع قرار دهد.
پرسش: بعضی از بچهها میگویند مصرف مواد مخدر باعث میشود که بهتر بتوانند درس بخوانند یا خوشحال شوند. این حرف درست است؟
پاسخ: این یک باور کاملاً غلط است. مواد مخدر به ظاهر ممکن است برای مدت کوتاهی احساس آرامش یا خوشحالی کاذب ایجاد کنند، اما در واقع عملکرد مغز را مختل میکنند. کسی که مواد مصرف میکند، تمرکز و حافظهاش را از دست میدهد و به مرور زمان افسرده و بیحال میشود. هیچ مادهٔ مخدری نمیتواند جای تلاش، خواب کافی، تغذیهٔ سالم و ورزش را برای بهتر شدن وضعیت روحی و درسی بگیرد.
دوری از اعتیاد کار سختی نیست؛ فقط کافی است باور کنیم که ارزش و توانایی بیشتری از این حرفها داریم. با تقویت اراده، انتخاب دوستان خوب، گوش دادن به حرفهای خانواده و شرکت در کلاسهای آموزشی، میتوانیم از خودمان در برابر این خطر بزرگ محافظت کنیم. به یاد داشته باشیم که هر کدام از ما میتوانیم یک قهرمان باشیم؛ قهرمانی که نه تنها خودش را نجات میدهد، بلکه میتواند به دیگران هم کمک کند تا انتخاب درست را انجام دهند. آینده از آنِ کسانی است که امروز برای سلامت خودشان سرمایهگذاری میکنند.
انتخاب هوشمندانه ارادهٔ قوی خانوادهٔ آگاه