ارزش و نقش آن در زندگی انسان
انواع ارزشها و شناخت آنها
ارزشها شکلهای گوناگونی دارند و هرکدام بخشی از زندگی انسان را بهتر میکنند. برخی ارزشها به نیازهای روزمره مربوط هستند. برای نمونه، داشتن یک خانه امن یا وسایل آموزشی مناسب میتواند برای خانواده اهمیت داشته باشد. این موارد ارزش مادی دارند؛ زیرا به زندگی راحتتر و بهتر کمک میکنند.
گروه دیگری از ارزشها به فکر، اخلاق و رفتار انسان مربوط میشوند. مهربانی، عدالت، احترام به دیگران، کمک به افراد نیازمند و وفاداری از جمله ارزشهای معنوی و رفتاری هستند. ممکن است این ارزشها قیمت مالی نداشته باشند، اما تأثیر زیادی بر زندگی فرد و جامعه میگذارند.
| نوع ارزش | معنا | نمونه در زندگی دانشآموز |
|---|---|---|
| مادی | چیزهایی که به نیازهای جسمی و زندگی روزانه کمک میکنند | کتاب، وسایل مدرسه و فضای مناسب برای درس خواندن |
| معنوی | اموری که به رشد فکری و اخلاقی انسان مربوط هستند | راستگویی، احترام و مسئولیتپذیری |
گاهی ارزشها بین افراد متفاوت هستند. ممکن است یک دانشآموز وقت آزاد خود را برای مطالعه ارزشمند بداند و دانشآموز دیگری ورزش کردن را مهمتر بداند. این تفاوت به معنای درست یا نادرست بودن همه انتخابها نیست؛ بلکه نشان میدهد انسانها باید درباره دلیل انتخابهای خود فکر کنند و ارزشهای مناسب را بشناسند.
تأثیر ارزشها بر رفتار و جامعه
ارزشها مانند راهنماهایی هستند که به انسان در تصمیمگیری کمک میکنند. وقتی دانشآموزی احترام را یک ارزش مهم بداند، هنگام صحبت با معلم، خانواده یا دوستان با دقت بیشتری رفتار میکند. همچنین اگر مسئولیتپذیری برای او ارزش داشته باشد، تکالیف خود را به موقع انجام میدهد و به قولهایی که داده است پایبند میماند.
جامعهای که مردم آن ارزشهایی مانند همکاری، عدالت و کمک به دیگران را مهم بدانند، محیطی آرامتر و منظمتر خواهد داشت. برای مثال، در یک کلاس درس، اگر دانشآموزان ارزش همکاری را بشناسند، هنگام انجام کار گروهی به نظرهای یکدیگر توجه میکنند و موفقیت گروه را فقط به یک نفر وابسته نمیدانند.
گاهی افراد ممکن است ارزشهای نادرستی را مهم بدانند. برای نمونه، کسی که فقط ظاهر و دارایی دیگران را ملاک ارزش انسانها قرار دهد، ممکن است ویژگیهای مهمی مانند اخلاق، تلاش و مهربانی را نادیده بگیرد. بنابراین شناخت ارزشهای درست و بررسی دلیل اهمیت آنها، بخش مهمی از رشد فکری انسان است.
پرسشهای مهم درباره ارزشها
پاسخ: خیر. ممکن است انسان چیزی را دوست داشته باشد، اما آن چیز همیشه برای رشد فرد یا جامعه مفید نباشد. ارزش معمولاً با اهمیت و مطلوبیت همراه است.
پاسخ: زیرا رفتار انسانها را شکل میدهند. احترام، صداقت و مهربانی میتوانند روابط افراد را بهتر کنند، حتی اگر مانند یک وسیله قابل لمس نباشند.
پاسخ: برخی ارزشها مانند احترام و عدالت اهمیت عمومی دارند، اما ممکن است افراد در بعضی انتخابها و اولویتهای خود تفاوت داشته باشند.
پاسخ: با فکر کردن، یادگیری از تجربه، توجه به نتیجه رفتارها و مشورت با افراد آگاه میتوان ارزشهای مناسب را بهتر شناخت.