کنترل هیجان در قضاوت
مدیریت احساسات، اندیشیدن پیش از داوری و پرهیز از تصمیمهای شتابزده و ناعادلانه
هنگام قضاوت درباره رفتار دیگران، احساساتی مانند خشم، ناراحتی، شادی، ترس یا هیجان میتوانند بر تصمیم ما اثر بگذارند. اگر بدون کنترل این احساسات داوری کنیم، ممکن است نتیجهای نادرست، جانبدارانه یا ناعادلانه به دست آوریم. کنترل هیجان به معنای نادیده گرفتن احساسات نیست؛ بلکه یعنی پیش از نتیجهگیری، کمی مکث کنیم، شرایط را از چند جهت بررسی کنیم و سپس با آرامش تصمیم بگیریم. این مهارت باعث میشود روابط بهتری داشته باشیم، کمتر دچار پشیمانی شویم و قضاوتهای منصفانهتری انجام دهیم.
نکته
گاهی تنها چند دقیقه صبر کردن، میتواند از یک قضاوت اشتباه یا یک تصمیم ناعادلانه جلوگیری کند.
هیجان چگونه بر قضاوت اثر میگذارد؟
احساسات بخش طبیعی زندگی انسان هستند و وجود آنها ضروری است. اما زمانی که هیجان بسیار شدید باشد، ممکن است نتوانیم همه واقعیت را ببینیم. برای نمونه، اگر دانشآموزی وسیله ما را بدون اجازه بردارد، ممکن است از شدت ناراحتی تصور کنیم او همیشه بیاحترام است؛ در حالی که شاید فقط یک اشتباه کرده باشد. همچنین اگر از دوستی بسیار خوشمان بیاید، ممکن است رفتار نادرست او را نادیده بگیریم. در هر دو حالت، احساسات باعث میشوند قضاوت ما از انصاف فاصله بگیرد.
برای کنترل هیجان لازم است ابتدا احساس خود را بشناسیم. اگر بدانیم اکنون عصبانی، ناراحت یا هیجانزده هستیم، بهتر میتوانیم تصمیم بگیریم که کمی صبر کنیم و سپس درباره موضوع فکر کنیم. این کار به معنای بیتفاوت بودن نیست، بلکه نشانه پختگی و مسئولیتپذیری است.
| وضعیت | رفتار مناسب | نتیجه |
|---|---|---|
| خشم و ناراحتی | چند دقیقه صبر و بررسی دلیلها | کاهش تصمیم شتابزده |
| دوستی یا علاقه زیاد | بررسی رفتار بدون جانبداری | قضاوت منصفانهتر |
| شنیدن یک خبر | بررسی درستی خبر پیش از داوری | پرهیز از بیانصافی |
| هیجان زیاد پس از موفقیت یا شکست | اندیشیدن با آرامش | تصمیم دقیقتر |
اهمیت کنترل هیجان در زندگی روزانه
کنترل هیجان فقط برای قضاوت درباره دیگران نیست؛ بلکه در تصمیمهای روزانه نیز اهمیت دارد. دانشآموزی را تصور کنید که پس از گرفتن نمره پایین، از روی ناراحتی تصمیم میگیرد دیگر درس نخواند. اگر کمی آرام شود، احتمال دارد متوجه شود که با برنامهریزی بهتر میتواند نتیجه بهتری بگیرد. همین موضوع درباره اختلاف با دوستان یا اعضای خانواده نیز درست است. بسیاری از دلخوریها به دلیل تصمیمهایی ایجاد میشوند که در زمان عصبانیت گرفته شدهاند.
یکی از راههای تقویت این مهارت، پرسیدن چند پرسش از خود پیش از قضاوت است: «آیا همه واقعیت را میدانم؟»، «آیا احساساتم بر تصمیم من اثر گذاشته است؟»، «اگر فردا آرامتر باشم، باز هم همین نظر را خواهم داشت؟» پاسخ به این پرسشها کمک میکند تصمیمی منطقیتر و عادلانهتر بگیریم.
همچنین گفتوگو با افراد قابل اعتماد، گوش دادن به توضیح دیگران و پذیرفتن این نکته که ممکن است برداشت نخست ما کامل نباشد، از مهمترین راههای جلوگیری از قضاوت نادرست است. انسانهای مسئول تلاش میکنند میان احساس و اندیشه تعادل برقرار کنند، نه اینکه یکی را کاملاً کنار بگذارند.
پرسشهایی برای اندیشیدن
پرسش:
آیا کنترل هیجان یعنی احساسات خود را پنهان کنیم؟
پاسخ: خیر. کنترل هیجان یعنی احساسات را بشناسیم و اجازه ندهیم آنها بدون فکر، تصمیم ما را تعیین کنند.
پاسخ: خیر. کنترل هیجان یعنی احساسات را بشناسیم و اجازه ندهیم آنها بدون فکر، تصمیم ما را تعیین کنند.
پرسش:
چرا قضاوت در زمان عصبانیت خطرناک است؟
پاسخ: زیرا ممکن است فقط بخشی از واقعیت را ببینیم و درباره دیگران یا یک موضوع، تصمیمی ناعادلانه بگیریم.
پاسخ: زیرا ممکن است فقط بخشی از واقعیت را ببینیم و درباره دیگران یا یک موضوع، تصمیمی ناعادلانه بگیریم.
پرسش:
آیا همیشه نخستین برداشت ما درست است؟
پاسخ: نه. گاهی اطلاعات ما ناقص است و با شنیدن توضیحهای بیشتر، نظرمان تغییر میکند.
پاسخ: نه. گاهی اطلاعات ما ناقص است و با شنیدن توضیحهای بیشتر، نظرمان تغییر میکند.
پرسش:
چگونه میتوان این مهارت را تقویت کرد؟
پاسخ: با صبر کردن، بررسی دلیلها، گوش دادن به نظر دیگران و اندیشیدن پیش از بیان یا انجام هر قضاوت.
پاسخ: با صبر کردن، بررسی دلیلها، گوش دادن به نظر دیگران و اندیشیدن پیش از بیان یا انجام هر قضاوت.
کنترل هیجان یکی از مهمترین مهارتهای زندگی است. احساسات به ما کمک میکنند رویدادها را بهتر درک کنیم، اما اگر بدون اندیشه از آنها پیروی کنیم، ممکن است به قضاوتهای نادرست برسیم. زمانی که پیش از داوری کمی صبر میکنیم، دلیلها را بررسی میکنیم و به همه جنبههای موضوع توجه داریم، تصمیمهای ما منصفانهتر، دقیقتر و مسئولانهتر خواهند بود. چنین رفتاری باعث تقویت اعتماد، احترام متقابل و روابط سالم در خانواده، مدرسه و جامعه میشود.