گلیم: زیراندازی بافته‌شده از پشم یا الیاف که نماد سادگی در فضای مسجد است.

گلیم؛ زیراندازی ساده اما پرمعنا در مسجد

گلیم چگونه بافته می‌شود و چه ویژگی‌هایی دارد؟

گلیم یک زیرانداز ساده است که با تار و پود بافته می‌شود. تارها نخ‌های طولی و پودها نخ‌های عرضی هستند که با کمک یک شانهٔ چوبی، روی هم فشرده می‌شوند. جنس اصلی گلیم از پشم گوسفند است، اما گاهی از پشم بز، کرک شتر یا الیاف گیاهی مثل پنبه هم استفاده می‌شود. پشم به دلیل نرمی، گرمای مناسب و دوام بالا، بهترین گزینه برای بافت گلیم است.

بافنده‌های گلیم معمولاً از رنگ‌های طبیعی مثل پوست گردو، روناس یا زعفران استفاده می‌کنند. به همین دلیل، رنگ‌های گلیم هرگز تند و زننده نیستند. طرح‌های گلیم بیشتر هندسی است؛ مثل خط‌های موازی، لوزی‌ها و مثلث‌هایی که کنار هم تکرار می‌شوند. این تکرار ساده، چشم را خسته نمی‌کند و به نمازگزار کمک می‌کند تا به جای خیره شدن به نقش‌های پیچیده، دل به عبادت بسپارد.

چرا گلیم نماد سادگی در مسجد است؟

مسجد جایگاهی برای دوری از تجمل و خودنمایی است. گلیم با بافت بی‌پیرایه‌اش، این پیام را به ما می‌دهد که در برابر خداوند، ارزش به زرق و برق نیست، بلکه به خلوص نیت است. وقتی پاهایمان روی گلیم قرار می‌گیرد، نرمی پشم را حس می‌کنیم؛ اما نه آن‌قدر نرم که خوابمان ببرد، بلکه کمی زبری آن، ما را هوشیار نگه می‌دارد.

گلیم در مسجد، یادآور خانهٔ حضرت محمد (ص) است که با حصیر پوشیده شده بود. این بافت ساده، به ما می‌آموزد که می‌توان با کمترین امکانات، بهترین فضا را برای عبادت آماده کرد. همچنین در مسجدهای قدیمی ایران، از گلیم برای پوشش کف شبستان استفاده می‌شد تا صدای گام‌های نمازگزاران، هیاهو ایجاد نکند و تمرکز را بر هم نزند. این زیرانداز، علاوه بر راحتی، به عایق صوتی و گرمایی هم کمک می‌کند؛ در زمستان گرم و در تابستان خنک است.

در بسیاری از روستاهای ایران، بافت گلیم یک هنر زنانه است و مادرها و مادربزرگ‌ها، این هنر را به دخترانشان یاد می‌دهند. وقتی گلیمی که با دستان یک مادر بافته شده، در مسجد پهن می‌شود، حس تعلق و صمیمیت را دوچندان می‌کند. این زیرانداز ساده، مثل پلی است که خانه و مسجد را به هم وصل می‌کند؛ چون یادآور زحمت و عشق خانوادگی است.

پرسش‌های چالشی دربارهٔ گلیم مسجد