هدف کلی و اهداف جزئی پژوهش
هدف کلی؛ مقصد نهایی پژوهش
هدف کلی مانند یک قلهٔ بلند است که پژوهشگر میخواهد به آن برسد. این هدف، پاسخدهندهٔ پرسش اصلی پژوهش است و در یک جملهٔ کوتاه و روشن نوشته میشود. برای نمونه، اگر موضوع پژوهش شما این باشد که «چرا برگها در پاییز تغییر رنگ میدهند؟»، هدف کلی شما میتواند این باشد: «بررسی علت تغییر رنگ برگها در فصل پاییز». هدف کلی باید دقیقاً همان چیزی باشد که میخواهید در پایان پژوهش به آن برسید و تمام فعالیتهای شما در طول پژوهش باید به سمت آن هدایت شوند.
ویژگی مهم هدف کلی این است که نباید خیلی گسترده یا مبهم باشد. اگر هدف شما «بررسی همهٔ پدیدههای طبیعی» باشد، هیچوقت به پایان نمیرسید! پس بهتر است هدف کلی را محدود و مشخص کنید تا بتوانید برای آن برنامهریزی کنید. برای نمونه، بهجای «بررسی آب و هوا»، بنویسید «بررسی تأثیر باد بر جهت حرکت ابرها در منطقهٔ خودمان».
اهداف جزئی؛ پلههای رسیدن به قله
اگر هدف کلی مانند یک قله باشد، اهداف جزئی همان پلههایی هستند که یکیکی از آنها بالا میروید تا به قله برسید. هر هدف جزئی، یک گام کوچک و مشخص است که شما را به هدف کلی نزدیکتر میکند. برای نمونه، برای هدف کلی «بررسی علت تغییر رنگ برگها در پاییز»، اهداف جزئی میتوانند اینها باشند: «جمعآوری نمونه برگ از درختان مختلف»، «بررسی میزان کلروفیل برگها در اوایل و اواخر پاییز»، «مشاهده تغییرات دما و نور در طول فصل» و «مقایسهٔ رنگ برگها در گونههای مختلف درختان». هر کدام از این اهداف بهتنهایی قابل انجام هستند و بعد از انجام همهٔ آنها، میتوانید به هدف کلی خود پاسخ دهید.
اهداف جزئی باید دقیق، عملی و قابل اندازهگیری باشند. یعنی شما دقیقاً بدانید که برای رسیدن به هر هدف جزئی باید چه کاری انجام دهید و چگونه متوجه شوید که آن را به پایان رساندهاید. همچنین ترتیب انجام اهداف جزئی مهم است؛ بعضی از آنها باید پیش از دیگران انجام شوند. برای نمونه، پیش از آن که بتوانید برگها را بررسی کنید، باید آنها را جمعآوری کنید.
| ویژگی | هدف کلی | اهداف جزئی |
|---|---|---|
| تعداد | یک هدف | چندین هدف |
| گستردگی | بزرگ و کلی | کوچک و مشخص |
| زمان انجام | در پایان پژوهش | در طول پژوهش |
| نقش | مشخصکنندهٔ مسیر | اجرایی و عملیاتی |
پرسشهای چالشبرانگیز دربارهٔ هدفگذاری در پژوهش
نوشتن یک هدف کلی روشن و سپس شکستن آن به اهداف جزئی مشخص، مانند کشیدن یک نقشهٔ راه برای پژوهش شماست. این کار به شما کمک میکند که گیج نشوید، وقت خود را هدر ندهید و بتوانید پیشرفت خود را ارزیابی کنید. به یاد داشته باشید که هر پژوهش موفق، با یک هدف کلی درست آغاز میشود و با گامهای جزئی حسابشده به پایان میرسد. دفعهٔ بعد که میخواهید پژوهشی انجام دهید، اول هدف کلی را بنویسید و بعد ببینید چه گامهای کوچکی شما را به آن میرسانند.