عملیات ثامنالائمه؛ نخستین ضربهٔ بزرگ ایران
عملیات ثامنالائمه، اولین عملیات گسترده و مشترک بین ارتش و سپاه در جنگ تحمیلی بود که در تاریخ ۵ مهر ۱۳۶۰ با رمز «نصر من الله و فتح قریب» آغاز شد. هدف اصلی این عملیات، شکستن حصر شهر آبادان بود که حدود یک سال در محاصرهٔ نیروهای عراقی قرار داشت. این عملیات با موفقیت کامل پس از تنها دو روز به پایان رسید و ضمن آزادسازی آبادان، مسیر را برای عملیاتهای بزرگ بعدی هموار کرد.
آبادان در محاصره؛ شهری که نفسهایش به شماره افتاده بود
آبادان، شهر بزرگ نفتخیز جنوب، از همان روزهای آغاز جنگ در شهریور ۱۳۵۹ در محاصرهٔ نیروهای عراقی قرار گرفت. عراقیها با اشغال خرمشهر و پیشروی در شرق رودخانهٔ کارون، راههای زمینی و هوایی را به روی این شهر بستند و آن را در یک «حصر» یا محاصرهٔ کامل قرار دادند. آبادان به جز از طریق رودخانه و هوا، راهی برای دریافت کمک و آذوقه نداشت. وضعیت برای مردم و رزمندگان بسیار سخت شده بود و این محاصره بیش از یک سال به طول انجامید تا اینکه فرماندهی کل قوا، یعنی امام خمینی، دستور قاطع برای شکستن این حصر صادر کردند.
اهمیت آبادان فقط به دلیل مردمش نبود؛ این شهر یکی از مهمترین مراکز اقتصادی ایران به شمار میرفت. پالایشگاه عظیم آن نقش کلیدی در صنعت نفت کشور داشت و از دست دادن آن ضربهای سنگین به اقتصاد ایران وارد میکرد.
طراحی یک پیروزی؛ همکاری ارتش و سپاه
یکی از مهمترین دستاوردهای عملیات ثامنالائمه، هماهنگی و همکاری نزدیک بین نیروی زمینی ارتش و سپاه پاسداران بود. پیش از این، این دو نیرو کمتر در یک عملیات بزرگ در کنار هم عمل میکردند. در این عملیات، لشکر ۷۷ خراسان از ارتش، به همراه تیپهایی از سپاه و نیروهای داوطلب، با یک طرح منسجم و زیر نظر یک قرارگاه مشترک، پای به میدان نبرد گذاشتند.
طراحی عملیات به گونهای بود که نیروهای ایرانی در سه محور اصلی به مواضع دشمن حمله کردند. محورها شامل مناطق دارخوین، فیاضیه و جادهٔ آبادان-ماهشهر بود. هدف اصلی، تصرف دو پل مهم بر روی رودخانهٔ کارون یعنی پلهای قصبه و حفار بود تا راه عقبنشینی و پشتیبانی نیروهای عراقی قطع شود و آنها در شرق کارون به دام بیفتند.
| نکته | توضیح |
|---|---|
| تعداد نیروهای ایرانی (درون و بیرون شهر) | حدود ۳۵ گردان |
| تعداد نیروهای عراقی | حدود ۳۰ گردان |
| مدت عملیات | ۴۲ ساعت (کمتر از دو روز) |
| نتیجه | شکست کامل محاصره و آزادسازی بیش از ۱۵۰ کیلومتر مربع |
پرسشهای کلیدی برای درک بهتر عملیات
چرا عملیات «ثامنالائمه» نام گرفت؟
در طرح اولیه، نام این عملیات «حمزه» در نظر گرفته شده بود. اما فرماندهان ارتش پیشنهاد تغییر آن را به «ثامنالائمه» دادند که اشاره به امام هشتم، امام رضا (ع) دارد. این تغییر نام با استقبال همراه شد و نشاندهندهٔ ارادت رزمندگان به اهل بیت بود.
آیا این اولین عملیات مشترک ارتش و سپاه بود؟
بله، عملیات ثامنالائمه را میتوان اولین هماهنگی و عملیات مشترک بزرگ و موفق بین این دو نیرو دانست. پیش از آن، همکاریها بیشتر به صورت پراکنده و در سطح پایینتر بود. موفقیت این عملیات، الگویی برای همکاریهای بعدی در جنگ شد.
نقش پلهای کارون در پیروزی چه بود؟
پلهای قصبه و حفار، تنها راه ارتباطی نیروهای عراقی در شرق کارون با غرب رودخانه بود. با تصرف این پلها توسط رزمندگان، حلقهٔ محاصره معکوس شد و نیروهای عراقی در شرق کارون به دام افتادند. این کار باعث شد آنها نتوانند فرار کنند و مجبور به تسلیم یا نابودی شدند.
جمعبندی: عملیات ثامنالائمه فقط یک پیروزی نظامی نبود؛ این عملیات، روحیهٔ تازهای به رزمندگان و مردم ایران داد. این عملیات نشان داد که با همدلی و برنامهریزی میتوان بزرگترین مشکلات را حل کرد. این پیروزی درخشان، «نقطهٔ عطفی» در جنگ بود و به عنوان مبدأیی برای استراتژی هجومی ایران در سالهای بعدی دفاع مقدس شناخته میشود.
