تعداد تنفس؛ چرا هنگام دویدن تندتر نفس میکشیم؟
تعداد تنفس، شمارهٔ دم و بازدم در یک دقیقه است. این عدد وقتی میدویم، طناب میزنیم یا حتی هیجانزده میشویم، بالاتر میرود. در این مقاله میآموزیم که تنفس چگونه کار میکند، چرا هنگام فعالیت تندتر میشود و آیا میتوانیم آن را کنترل کنیم. کلیدواژههای اصلی: تعداد تنفس، دم و بازدم و فعالیت بدنی.
تنفس چیست و چند بار در دقیقه نفس میکشیم؟
هر بار که هوا را به درون میکشیم، یک دم انجام دادهایم و هر بار که هوا را بیرون میدهیم، یک بازدم. به شمارش این دم و بازدم در مدت یک دقیقه، تعداد تنفس میگویند. وقتی آرام نشستهایم و مشغول خواندن کتاب یا نقاشی کشیدن هستیم، بدن ما به اکسیژن کمی نیاز دارد؛ بنابراین تعداد تنفس ما معمولاً بین ۱۲ تا ۲۰ بار در دقیقه است. این عدد برای بیشتر بچههای همسن شما همین حدود است. اما به محض اینکه از جا بلند میشوید و شروع به دویدن یا بازی فوتبال میکنید، این شماره به سرعت تغییر میکند.
برای اینکه بهتر متوجه شوید، یک آزمایش ساده در خانه انجام دهید: یک دقیقه را با ساعت اندازه بگیرید و بهآرامی بشمارید که چند بار سینهتان بالا و پایین میرود. سپس جای خود را بزنید یا چند بار از پله بالا و پایین بروید و دوباره بشمارید. خواهید دید که تعداد تنفس در حالت دوم بیشتر شده است. این افزایش، پاسخی طبیعی از سوی بدن شماست.
چرا هنگام بازی و ورزش، تعداد تنفس بیشتر میشود؟
دلیل این افزایش به نیاز ماهیچهها برمیگردد. وقتی فعال هستید، ماهیچههای پا، دست و حتی قلب شما سختتر کار میکنند و برای این کار به انرژی بیشتری نیاز دارند. این انرژی از سوختن مواد غذایی با کمک اکسیژن به دست میآید. بنابراین بدن باید اکسیژن بیشتری دریافت کند و دیاکسیدکربن بیشتری را هم دفع نماید. برای تأمین این نیاز، مغز به ماهیچههای تنفسی (مانند پردهٔ دیافراگم و ماهیچههای بین دندهای) فرمان میدهد که تندتر و عمیقتر کار کنند. به همین دلیل است که بعد از یک بازی پرهیجان، هم تعداد تنفس و هم عمق آن افزایش مییابد.
جالب است بدانید که تعداد تنفس فقط در زمان فعالیت بدنی بالا نمیرود. گاهی وقتی مضطرب هستید، مثلاً همین چند دقیقه مانده به امتحان یا هنگام تماشای یک فیلم هیجانانگیز، تعداد تنفس شما هم بالا میرود. این نشان میدهد که روان و احساسات ما نیز روی این شماره اثر میگذارند.
| وضعیت بدن | تعداد تنفس در دقیقه | علت افزایش یا کاهش |
|---|---|---|
| نشسته و آرام | ۱۴ تا ۱۸ | نیاز کم به اکسیژن |
| پیادهروی تند | ۲۰ تا ۲۵ | ماهیچهها فعالتر شدهاند |
| دویدن یا طنابزنی | ۳۰ تا ۴۰ | نیاز شدید به اکسیژن و دفع دیاکسیدکربن |
| خواب | ۱۲ تا ۱۶ | آرامترین حالت بدن |
سه پرسش و پاسخ دربارهٔ تعداد تنفس
پرسش: آیا تعداد تنفس در همهٔ بچهها یکسان است؟
خیر، این عدد در بچههای مختلف کمی فرق دارد. به طور معمول، بچههای کوچکتر تعداد تنفس بیشتری نسبت به بچههای بزرگتر دارند. همچنین ورزشکاران ممکن است در حالت آرام، تعداد تنفس کمتری داشته باشند زیرا قلب و ریههایشان قویتر است و هر بار تنفس، اکسیژن بیشتری به بدن میرسانند.
پرسش: چرا بعد از دویدن، چند دقیقه طول میکشد تا تنفس به حالت عادی برگردد؟
زیرا بدن شما نیاز دارد تا «بدهی اکسیژن» خود را جبران کند. یعنی ماهیچههایی که در حین دویدن به شدت کار کردهاند، هنوز نیاز به اکسیژن دارند تا مواد زائد را از بین ببرند و ذخیرهٔ انرژی خود را دوباره پر کنند. به همین دلیل تنفس شما برای چند دقیقه همچنان تندتر از حالت عادی میماند تا بدن به تعادل برسد.
پرسش: آیا میتوانیم تعداد تنفس را با اراده کاهش دهیم؟
بله، تا حدودی. با تمرین تنفس عمیق و آرام، میتوانید تعداد تنفس را کم کنید. اما وقتی بدن به اکسیژن نیاز دارد (مثل موقع ورزش)، نمیتوانید آن را برای مدت طولانی کنترل کنید؛ چون مغز اجازه نمیدهد که اکسیژن به ماهیچهها نرسد. بهترین کار این است که نفسهای عمیق و منظم بکشید تا بدن بهتر بتواند از اکسیژن استفاده کند.
تعداد تنفس، یک نشانهٔ مهم از وضعیت بدن ماست. وقتی آرام هستیم، آهسته و عمیق نفس میکشیم و وقتی فعالیت میکنیم، نفسهایمان تندتر میشود. با شناخت این تغییرات، میتوانیم بهتر به بدن خود گوش دهیم و بفهمیم کی به استراحت نیاز داریم و کی میتوانیم بیشتر فعالیت کنیم. پس دفعهٔ بعد که در زنگ ورزش یا در حیاط مدرسه میدوید، به شمارش دم و بازدم خود توجه کنید و ببینید چقدر این شمارهٔ ساده، داستان بدن شما را روایت میکند.