پیشگیری و کمکخواهی در موقعیت خطر
۱. سنجش نتایج تصمیم و دوری از رفتارهای تهدیدکننده
هر تصمیمی که میگیریم، پیامدهایی دارد. گاهی یک تصمیم کوچک، مانند قبول کردن یک بازی رایانهای از طرف یک غریبه در فضای مجازی، میتواند ما را به مسیری خطرناک بکشاند. برای اینکه بتوانیم درست تصمیم بگیریم، باید پیش از هر کاری از خودمان بپرسیم: «اگر این کار را انجام دهم، چه اتفاقی ممکن است بیفتد؟» این پرسش ساده، به ما کمک میکند تا نتایج دور و نزدیک تصمیممان را بسنجیم. مثلاً اگر دوستی از ما بخواهد که برای تفریح، از حصار یک پارکبانی کهنه بالا برویم، باید فکر کنیم که ممکن است زمین بخوریم، آسیب ببینیم یا توسط مسئولان پارک مؤاخذه شویم. سنجش نتیجهٔ تصمیم، یعنی نگاه کردن به آینده و پیشبینی پیامدهای کارمان، نه فقط لذت لحظهای آن.
رفتارهای تهدیدکنندهٔ سلامت، آن دسته از کارهایی هستند که به جسم، روان یا آیندهٔ ما آسیب میزنند. مصرف موادّ زیانآور، ورود به مکانهای ناامن، پاسخ دادن به پیامکهای مشکوک یا دوستی با افرادی که به ما فشار میآورند تا کارهای خلاف انجام دهیم، همه نمونههایی از این رفتارها هستند. دوری از این رفتارها بهمعنای ضعف یا ترس نیست؛ بلکه نشانهٔ هوشمندی و ارزش قائل شدن برای خودمان است. به یاد داشته باشیم که «نه» گفتن به یک رفتار پرخطر، گاهی بهترین راه محافظت از آیندهٔ ماست. اگر احساس کنیم که در یک موقعیت، مجبور به انجام کاری هستیم که دوست نداریم یا میدانیم اشتباه است، باید شجاعت داشته باشیم و از آن موقعیت دور شویم.
۲. کمکخواهی از افراد قابلاعتماد
یکی از مهمترین مهارتهایی که در موقعیت خطر به کار میآید، کمکخواهی بهموقع است. خیلی از دانشآموزان وقتی در مشکل گیر میکنند، بهدلیل خجالت یا ترس از سرزنش، موضوع را با کسی در میان نمیگذارند و سعی میکنند خودشان مشکل را حل کنند. اما گاهی مشکل آنقدر بزرگ است که یک نفر بهتنهایی نمیتواند از پس آن بربیاید. در چنین شرایطی، مراجعه به افراد قابلاعتماد بهترین راهکار است. افراد قابلاعتماد کسانی هستند که همیشه خیرخواه ما بودهاند، تجربهٔ بیشتری دارند و میتوانیم روی حرفشان حساب کنیم. پدر، مادر، معلم، مشاور مدرسه یا یک خویشاوند بزرگتر، معمولاً بهترین گزینهها هستند.
کمکخواهی فقط برای وقتی نیست که گرفتار شدهایم؛ گاهی حتی وقتی مشکلی نداریم، میتوانیم از افراد مطمئن بخواهیم که دربارهٔ یک موقعیت خاص به ما راهنمایی بدهند. مثلاً اگر در فضای مجازی با فردی آشنا شدهایم که اصرار دارد اطلاعات شخصیمان را به او بدهیم، میتوانیم موضوع را با پدر یا مادر در میان بگذاریم و از آنها بخواهیم که به ما کمک کنند تا درست تصمیم بگیریم. هیچ اشکالی ندارد که از دیگران کمک بخواهیم؛ در واقع، کمکخواهی نشانهٔ قدرت و خرد است، نه ضعف.
| نوع موقعیت | رفتار درست | اشتباه رایج |
|---|---|---|
| فشار دوستان برای انجام کار خطرناک | نه گفتن قاطع و دور شدن از موقعیت | قبول کردن برای ترس از طرد شدن |
| دریافت پیام نگرانکننده در فضای مجازی | گرفتن عکس از پیام و نشان دادن به پدر یا مادر | پاسخ دادن به پیام بدون مشورت با کسی |
| دیدن صحنهٔ ناراحتکننده در مدرسه | گفتن موضوع به معلم یا مشاور مدرسه | سکوت کردن یا تلاش برای حل کردن بهتنهایی |
۳. پرسشهای چالشبرانگیز دربارهٔ خطر و کمکخواهی
خیر، هر موقعیت ناآشنا خطرناک نیست، اما باید با احتیاط با آن برخورد کنیم. گاهی یک مکان یا فرد جدید میتواند فرصت خوبی برای یادگیری باشد، اما کلید اصلی این است که پیش از ورود به هر موقعیت جدید، چند لحظه مکث کنیم و شرایط را بررسی کنیم. اگر نشانههایی مانند فشار دیگران، احساس ناراحتی یا اجبار برای پنهانکاری دیدیم، آن موقعیت احتمالاً خطرناک است و باید با فردی قابلاعتماد مشورت کنیم.
نه، این یک باور اشتباه است. کمکخواهی از افراد قابلاعتماد، نشانهٔ هوشمندی و خودآگاهی است. کسانی که از دیگران کمک میگیرند، معمولاً بهتر میتوانند از خودشان مراقبت کنند و در زندگی موفقتر هستند. بزرگترهای مطمئن نهتنها شما را ضعیف نمیدانند، بلکه به شجاعتتان برای در میان گذاشتن موضوع احترام میگذارند و خوشحال میشوند که به شما کمک کردهاند.
فرد قابلاعتماد کسی است که در طول زمان، نشان داده که به حرفهایش عمل میکند، به شما احترام میگذارد، از شما مراقبت میکند و هرگز شما را به کاری که نمیخواهید، وادار نمیکند. همچنین، این فرد معمولاً تجربهٔ بیشتری دارد و میتواند از دیدگاه خودش، راهنماییهای مفیدی به شما بدهد. اگر در تشخیص فرد قابلاعتماد شک دارید، میتوانید از پدر، مادر یا معلم خود بپرسید که آیا میتوانید به آن فرد اعتماد کنید یا نه.
بله، فضای مجازی هم دقیقاً مانند دنیای واقعی، نیاز به احتیاط و کمکخواهی دارد. اگر در شبکههای اجتماعی یا بازیهای آنلاین با پیامهای توهینآمیز، درخواستهای عجیب یا هر چیز دیگری که باعث ناراحتیتان میشود، روبهرو شدید، حتماً موضوع را با پدر، مادر یا معلم خود در میان بگذارید. هرگز بهتنهایی به پیامهای مشکوک پاسخ ندهید و اطلاعات شخصی خود را در اختیار کسی قرار ندهید.
گفتار پایانی: توانایی پیشگیری از خطر و کمکخواهی بهموقع، یکی از مهمترین مهارتهایی است که در زندگی به کارمان میآید. با سنجش درست نتایج تصمیمها، میتوانیم از بسیاری از خطرها دوری کنیم و با کمک گرفتن از افراد قابلاعتماد، در موقعیتهای دشوار، بهترین راهحل را پیدا کنیم. به یاد داشته باشید که همیشه افرادی هستند که میتوانید روی آنها حساب کنید و هیچ مشکلی آنقدر بزرگ نیست که با کمک دیگران نتوان آن را حل کرد. پس در موقعیتهای خطر، خونسردی خود را حفظ کنید، درست فکر کنید و در صورت نیاز، از بزرگترهای مطمئن یاری بخواهید.