ارزشیابی نگرش و رفتار
پنج رکن اصلی رفتار: نظم، مشارکت، مسئولیتپذیری، همکاری و رعایت بهداشت و ایمنی
هر روز با موقعیتهایی روبرو میشویم که نشاندهندهٔ نگرش و رفتار ماست. بیایید این پنج رکن را با مثالهای ساده بشناسیم:
| رکن | معنی ساده | مثال روزمره |
|---|---|---|
| نظم | کارها را سرِ وقت و مرتب انجام دادن | کیف مدرسه را شب قبل آماده کردن، دفترها را بهترتیب چیدن |
| مشارکت | با دیگران در کارهای گروهی سهیم شدن | کمک به پاکیزگی حیاط مدرسه، شرکت در گفتوگوی کلاسی |
| مسئولیتپذیری | قبول کردن وظایف و پاسخگو بودن | نگهداری از نیمکت کلاس، آبیاری گلدان خانه |
| همکاری | با یکدیگر کار کردن برای رسیدن به هدف مشترک | هماهنگی در بازی گروهی، تقسیم کار در پروژهٔ علمی |
| بهداشت و ایمنی | مراقبت از سلامت خود و دیگران و پیشگیری از خطر | شستن دستها پیش از غذا، بستن کمربند ایمنی در خودرو |
این رفتارها در زندگی روزمره چه شکلی هستند؟
بیایید یک روز عادی را از صبح تا شب مرور کنیم تا ببینیم این پنج رکن چگونه در عمل ظاهر میشوند:
- صبح هنگام بیدار شدن: مرتب کردن رختخواب (نظم)، مسواک زدن و شستن صورت (بهداشت).
- در مسیر مدرسه: با دوست همسایهات هماهنگ میشوی که با هم بروید (همکاری)، از خط عابر پیاده رد میشوی (ایمنی).
- سر کلاس: دفتر مشق را بهموقع تحویل میدهی (مسئولیتپذیری)، در بحث گروهی نظرت را میگویی (مشارکت).
- زنگ تفریح: اگر کسی زمین خورد، به او کمک میکنی (همکاری) و زبالهات را در سطل میاندازی (نظم و بهداشت).
- بعد از مدرسه: تکالیفت را سرِ ساعت مشخص مینویسی (مسئولیتپذیری)، وسایل بازی را پس از استفاده جمع میکنی (نظم).
سه پرسش چالشی دربارهٔ نگرش و رفتار
پرسش ۱: اگر دوستم مرا به انجام کاری خلاف نظم تشویق کند، چه کنم؟
پاسخ: با مهربانی اما محکم به او بگو که نظم برایت مهم است. مثلاً اگر میگوید «بیا تکلیف را ننویس و برویم بازی»، میتوانی بگویی: «اول تکلیفم را مینویسم، بعد با هم بازی میکنیم.» این یعنی هم به دوستت احترام گذاشتهای، هم به نظم پایبند بودهای.
پرسش ۲: وقتی در پروژهٔ گروهی، یکی از بچهها هیچ کاری نمیکند، وظیفهٔ من چیست؟
پاسخ: بهجای عصبانیت، با او گفتوگو کن. شاید دلیلش خجالت یا ندانستن باشد. از او بخواه بخش کوچکی از کار را انجام دهد، مثلاً جمعآوری تصویر یا نوشتن یک جمله. این کار نشاندهندهٔ همکاری و مسئولیتپذیری توست. اگر باز هم همکاری نکرد، موضوع را با معلم در میان بگذار.
پرسش ۳: چرا باید اصول ایمنی را رعایت کنیم، حتی وقتی عجله داریم؟
پاسخ: ایمنی مثل کمربند محافظی است که از ما در برابر آسیب محافظت میکند. مثلاً اگر در راهپله عجله کنی و از پلهها بپری، ممکن است زمین بخوری و دست یا پایت آسیب ببیند. رعایت ایمنی یعنی عاقلانه رفتار کنیم تا همیشه سالم و سرحال باشیم. یک دقیقه صبر کردن، بهتر از هفتهها درد و درمان است.
نگاهی به رفتارهای خود بیندازیم
ارزشیابی نگرش و رفتار فقط برای معلم یا پدر و مادر نیست؛ بلکه ما خودمان هم میتوانیم هر روز صبح از خود بپرسیم: «آیا امروز منظمتر از دیروز بودم؟»، «آیا در کار گروهی کمک کردم؟»، «آیا به سلامتی خود و دیگران اهمیت دادم؟» این پنج رکن، یعنی نظم، مشارکت، مسئولیتپذیری، همکاری و رعایت بهداشت و ایمنی، مثل پنج انگشت یک دست هستند که با هم کار میکنند تا رفتار ما را زیبا و پسندیده کنند. وقتی سفرهٔ غذا را با کمک خواهرت میچینی، وقتی در کوچه زباله را در سطل میاندازی، وقتی هنگام عبور از خیابان به چراغ راهنمایی توجه میکنی، و وقتی برای یادگیری یک مبحث دشوار از دوستت کمک میخواهی، داری این ارزشها را در عمل نشان میدهی. به خاطر داشته باش که هر رفتار کوچکی، تأثیر بزرگی بر نگرش ما و دیگران دارد. پس بیایید از امروز، با یک کار ساده شروع کنیم: مثلاً قفسهٔ کتابهایمان را مرتب کنیم، یا قول دهیم که در زنگ تفریح، از وسایل ورزشی بهدرستی نگهداری کنیم. این گونه است که میتوانیم فردی مسئول، منظم، همکار و ایمن باشیم و محیط زندگی و مدرسه را برای همه دلپذیرتر کنیم.