نیازسنجی و طراحی محصول
گامهای نخستین در طراحی محصول
هر محصولی که در پیرامون خود میبینید، از یک خودکار ساده گرفته تا یک تلفن همراه هوشمند، پیش از آنکه ساخته شود، مراحل گوناگونی را پشت سر گذاشته است. نخستین و مهمترین گام، نیازسنجی است. نیازسنجی یعنی پرسیدن این پرسش که «آیا واقعاً به این محصول نیاز داریم؟» و «این محصول چه مشکلی را حل میکند؟» برای نمونه، پیش از طراحی یک کیف مدرسه، باید پرسید که دانشآموزان به چه چیزهایی در کیف خود نیاز دارند؟ آیا جای مناسبی برای کتاب، دفتر، مداد و خطکش دارد؟ آیا حمل آن راحت است؟
پس از نیازسنجی، نوبت به بررسی کاربرد محصول میرسد. کاربرد یعنی محصول قرار است چه کاری انجام دهد. یک صندلی مطالعه، کاربردش فراهم کردن نشیمن راحت برای درس خواندن است. یک چراغ قوه، کاربردش روشن کردن مسیر در تاریکی است. وقتی کاربرد را بهدرستی شناختیم، میتوانیم درباره اندازه و شکل محصول تصمیمگیری کنیم. اندازه و شکل باید با کاربرد هماهنگ باشند. برای نمونه، اگر میخواهیم یک جا مدادی طراحی کنیم، باید اندازه آن بهگونهای باشد که در کیف مدرسه جا بگیرد و شکل آن نیز بهگونهای که مدادها بهراحتی در آن قرار گیرند و نیفتند.
جنس محصول نیز از دیگر نکتههای بنیادین است. جنس باید با کاربرد و بودجه همخوانی داشته باشد. برای یک جا مدادی، میتوان از چوب، پلاستیک، پارچه یا فلز استفاده کرد. هر یک از این جنسها ویژگیهای خود را دارند. چوب سنگینتر و محکمتر است، پلاستیک سبکتر و کمهزینهتر، پارچه نرمتر و قابلشستوشو. انتخاب جنس مناسب، بر روی دوام، هزینه و زیبایی محصول تأثیر میگذارد.
نقش طرح اولیه در موفقیت محصول
پس از آنکه درباره نیاز، کاربرد، اندازه، شکل و جنس تصمیمگیری کردیم، نوبت به رسم طرح اولیه میرسد. طرح اولیه، یک نقشه یا تصویر ساده از محصول است که پیش از ساخت رسم میشود. این طرح مانند یک راهنما برای سازنده است و به او نشان میدهد که محصول نهایی چگونه باید باشد. طرح اولیه میتواند بسیار ساده باشد، مانند یک نقاشی با مداد روی کاغذ، یا پیشرفتهتر، مانند طرحهای سهبعدی که با نرمافزارهای رایانهای کشیده میشوند.
رسم طرح اولیه مزایای بسیاری دارد. نخست آنکه به ما کمک میکند تا اشکالهای احتمالی را پیش از ساخت پیدا کنیم. برای نمونه، شاید در طرح یک کیف مدرسه متوجه شویم که جای جاسوئیچی یا یک جیب کوچک برای مداد در نظر گرفته نشده است. با دیدن طرح، بهراحتی میتوانیم این مشکل را برطرف کنیم. دوم آنکه طرح اولیه به ما امکان میدهد تا نظر دیگران را نیز درباره محصول بپرسیم. میتوانیم طرح را به دوستان یا همکلاسیهای خود نشان دهیم و از آنها بخواهیم که نظرشان را بگویند. این کار به ما کمک میکند تا محصول بهتری طراحی کنیم.
برای درک بهتر این مراحل، به جدول زیر توجه کنید که نمونههایی از نیازسنجی و طراحی برای چند محصول آشنا را نشان میدهد.
| نام محصول | نیاز اصلی | اندازه و شکل مناسب | جنس پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| جا مدادی رومیزی | مرتب کردن خودکار و مداد روی میز | کوتاه و پهن با چند بخش جداگانه | چوب یا پلاستیک محکم |
| کیف پول | نگهداری پول، کارت و مدارک کوچک | باریک و تاشو، با چند جیب | چرم یا پارچهی محکم |
| قاب تلفن همراه | محافظت از تلفن در برابر ضربه و خط | دقیقاً همشکل تلفن با بریدگیهای لازم | سیلیکون یا پلاستیک نرم |
چالشها و پرسشهای رایج درباره طراحی
پرسش: آیا همیشه باید گرانترین جنس را برای محصول انتخاب کنیم؟
پاسخ: نه، همیشه اینگونه نیست. انتخاب جنس باید با کاربرد و بودجه هماهنگ باشد. برای نمونه، برای یک جا مدادی که قرار است در خانه استفاده شود، جنس چوبی با دوام و زیبا انتخاب خوبی است، اما برای یک جا مدادی که دانشآموز هر روز به مدرسه میبرد، شاید جنس پلاستیکی سبکتر و مقاومتر بهتر باشد. مهم این است که جنس انتخابی، نیاز را به بهترین شکل برآورده کند.
پرسش: آیا طرح اولیه باید حتماً کامل و بینقص باشد؟
پاسخ: خیر، طرح اولیه نیازی به کامل بودن ندارد. در واقع، هدف از طرح اولیه این است که ایدههای خود را روی کاغذ بیاوریم و آنها را آزمایش کنیم. ممکن است طرح اولیه ما ساده باشد و حتی ایرادهایی داشته باشد. اما همین طرح ساده به ما کمک میکند تا ایرادها را ببینیم و طرح بهتری ارائه دهیم. بسیاری از طراحان بزرگ، طرحهای اولیهی خود را چندین بار بازنویسی و بهبود میبخشند.
پرسش: اگر محصولی را بدون نیازسنجی طراحی کنیم، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: طراحی بدون نیازسنجی، مانند پختن غذا بدون دانستن سلیقهی مهمانان است. ممکن است محصولی بسازیم که هیچکس به آن نیاز نداشته باشد یا کاربرد مورد نظر را نداشته باشد. برای نمونه، اگر بدون نیازسنجی، یک کیف مدرسه با جیبهای بسیار زیاد طراحی کنیم، شاید دانشآموزان به تعداد زیادی جیب نیاز نداشته باشند و کیف برایشان سنگین و بیاستفاده شود. به همین دلیل، نیازسنجی اولین و مهمترین گام در طراحی محصول است.
نیازسنجی و طراحی محصول، فرآیندی گامبهگام و هوشمندانه است که با پرسش از نیاز آغاز میشود و با رسم طرح اولیه به پایان میرسد. در این مسیر، شناخت کاربرد، انتخاب اندازه و شکل مناسب، و برگزیدن جنس درست، نقش کلیدی دارند. طرح اولیه نیز مانند یک نقشهی راهنما، ما را از اشتباهات بزرگ در هنگام ساخت بازمیدارد. با بهکارگیری این مراحل، میتوانیم محصولاتی بسازیم که نه تنها به کار آیند، بلکه زیبا، بادوام و مورد پسند دیگران نیز باشند.
