انواع سوهان: شکلهایی برای هر سطح و شیاری
شکلهای اصلی سوهان و کاربردهای آنها
هر شکل از سوهان برای یک کار خاص طراحی شده است. در ادامه با رایجترین شکلهای سوهان آشنا میشویم.
| شکل سوهان | کاربرد اصلی | نمونهٔ کار |
|---|---|---|
| تخت | سطحهای صاف و تخت | صافکردن لبهٔ یک صفحهٔ فلزی |
| گرد | سوراخهای گرد و منحنیهای توخالی | بزرگکردن سوراخِ یک قطعهٔ پلاستیکی |
| نیمهگرد | کار روی سطوح تخت و منحنی همزمان | شکلدهی به دستهٔ چوبی قاشق |
| سهگوش | گوشههای تیز و شیارهای مثلثی | تمیزکردن شیارِ رزوهٔ پیچ |
| چهارگوش | شیارهای چهارگوش و گوشههای قائمه | سوهانکشی شیارِ کلید روی محور |
| سوزنی | کارهای ظریف و سوراخهای بسیار ریز | پرداختِ دقیقِ داخل یک حلقهٔ طلایی |
سوهانهای تخت برای سطوح بزرگ و صاف بهترین گزینه هستند و سوهانهای گرد به راحتی در سوراخهای استوانهای حرکت میکنند. سوهان نیمهگرد یک روی تخت و یک روی گرد دارد که آن را برای کارهای دوگانه مناسب میکند. سوهان سهگوش، برای لبههای تیز و شیارهای باریک مثلثی کاربرد دارد، درحالیکه سوهان چهارگوش به خوبی در شیارهای چهارگوش جا میگیرد. سوهان سوزنی، همانطور که از نامش پیداست، مانند یک سوزنِ دراز، برای سوهانکشی نقاط ریزی به کار میرود که سوهانهای دیگر از ورود به آنها عاجزند.
چگونه شکل سوهان را با کار هماهنگ کنیم؟
انتخابِ درستِ شکلِ سوهان، کار را آسانتر و نتیجه را بهتر میکند. فرض کن میخواهی یک جعبهٔ چوبی بسازی. برای صافکردنِ سطحِ بیرونیِ جعبه، به سوهان تخت نیاز داری. اگر داخلِ جعبه، گوشههایی با زاویهٔ قائمه داشته باشد، سوهان چهارگوش میتواند آنها را تمیز کند. حالا اگر بخواهی روی دستهٔ جعبه یک شیار منحنی ایجاد کنی، سوهان گرد یا نیمهگرد بهترین انتخاب است.
در کارهای فلزی، مثل ساخت یک مجسمهٔ کوچک، برای پرداختِ سطوحِ صاف و بزرگ از سوهان تخت و برای ظرافتهای کار، مثل خطوطِ روی بالِ یک پرنده، از سوهان سوزنی استفاده میکنند. همچنین برای تمیزکردنِ دندانههای یک چرخدنده، سوهان سهگوش بسیار مفید است، زیرا به راحتی در شیارهای بینِ دندانهها فرو میرود.
یکی از اشتباهات رایج، استفاده از سوهانِ گرد برای سطح تخت است؛ این کار نهتنها سطح را صاف نمیکند، بلکه آن را شیاردار و ناهموار میسازد. همچنین استفاده از سوهانِ تخت برای سوراخهای گرد، عملاً غیرممکن است. پس همیشه باید شکلِ سوهان را با شکلِ بخشی از کار که قرار است سوهان بکشی، هماهنگ کنی.
معمولاً روی دستهٔ سوهان یا نزدیک دمِ آن، شماره یا علامتی وجود دارد که نشاندهندهٔ درجهٔ زبری آن است، اما شکل سوهان را باید با چشم تشخیص دهیم. هرچه سطح مقطع سوهان به شکلِ هندسیِ مورد نظر نزدیکتر باشد، آن سوهان برای آن کار مناسبتر است. مثلاً سطح مقطعِ سوهانِ سهگوش، یک مثلث متساویالاضلاع است و برای شیارهای مثلثی طراحی شده است.
پرسشهایی برای درک بهتر
پاسخ: بله، اما به شرطی که از بخشِ تختِ آن برای سطوح تخت و از بخشِ گردِ آن برای سطوحِ منحنی استفاده کنی. با این حال، برای یک سطحِ تختِ وسیع، سوهانِ تختِ معمولی نتیجهٔ بهتری میدهد، چون سطحِ تماس بیشتری دارد و کار را یکنواختتر پیش میبرد.
پاسخ: سوهان سوزنی برای کارهای ظریف مثل ساعتسازی، جواهرسازی یا قالبسازی ساخته شده است. اگرچه کوچک است، اما برای اصلاحِ جزئیترین بخشهای یک قطعه که با چشمِ غیرمسلح هم به سختی دیده میشوند، ضروری است. بدون آن، پرداختِ نهاییِ بسیاری از قطعاتِ دقیق ممکن نیست.
پاسخ: خیر؛ شکل و دندانه، دو ویژگیِ جداگانه هستند. دندانه میتواند یکراست، مورب، ضربدری یا بسته به کاربرد، ریز یا درشت باشد. شکلِ سوهان فقط به سطحِ مقطع آن مربوط میشود و تعیین میکند که سوهان با چه شکلِ هندسی از کار، تماس پیدا میکند. شما میتوانی یک سوهانِ تخت با دندانهٔ ریز پیدا کنی و یک سوهانِ تخت دیگر با دندانهٔ درشت.
