ترمینالهای مدار؛ پایانههای ورودی، خروجی، مشترک و غیرمشترک
پایانهها چه هستند و به چند دسته تقسیم میشوند؟
ترمینال یا پایانه، نقطهای فلزی روی یک کلید، پریز، باتری یا هر وسیلهٔ برقی است که سیم به آن وصل میشود. جریان الکتریکی برای حرکت کردن، نیاز به یک مسیر بسته دارد. این مسیر از یک سر باتری (ورودی) شروع میشود، از وسیله (مانند لامپ) عبور میکند و به سر دیگر باتری (خروجی) برمیگردد. پایانهها در واقع جایگاه اتصال سیمها در این مسیر هستند. به طور کلی، پایانهها را میتوان به دو گروه بزرگ تقسیم کرد: پایانههای مشترک و غیرمشترک. در گروه غیرمشترک هم پایانهٔ ورودی و هم پایانهٔ خروجی قرار میگیرند. این دستهبندی به ما کمک میکند تا نقش هر پایانه را در مدار بهتر تشخیص دهیم.
| نوع پایانه | نقش در مدار | مثال ساده |
|---|---|---|
| ورودی | جریان را از منبع دریافت میکند و وارد مدار میکند. | پایانهٔ مثبت باتری که سیم به آن وصل میشود. |
| خروجی | جریان را از مدار گرفته و به منبع بازمیگرداند. | پایانهٔ منفی باتری که سیم دیگر به آن وصل میشود. |
| مشترک | نقطهٔ اتصال میان چند مسیر مختلف؛ یک پایانه برای دو کاربرد. | یک پایانهٔ کلید که هم به لامپ و هم به باتری وصل میشود. |
| غیرمشترک | هر پایانه فقط یک مسیر مشخص را هدایت میکند و با دیگر پایانهها تداخل ندارد. | دو سر یک لامپ که یکی ورودی و دیگری خروجی جریان است. |
کاربرد این پایانهها در زندگی روزمره
فرض کنید میخواهید یک چراغ قوهٔ ساده بسازید. باتری، لامپ و چند سیم دارید. پایانهٔ مثبت باتری، ورودی جریان است. جریان از آنجا خارج شده، از سیم به لامپ میرسد و پس از روشن کردن لامپ، از سیم دیگر به پایانهٔ منفی باتری (که خروجی است) برمیگردد. حالا اگر یک کلید به مدار اضافه کنید، پایانهٔ کلید که هم به باتری و هم به لامپ وصل میشود، یک پایانهٔ مشترک است. این پایانه، جریان را بین دو مسیر مختلف تقسیم میکند. در مقابل، پایانههای یک لامپ که فقط به سیمهای ورودی و خروجی متصل هستند، غیرمشترک محسوب میشوند، چون هر کدام فقط یک نقش مشخص دارند. همچنین در پریزهای دیواری، یک سوراخ مربوط به فاز (ورودی جریان) و دیگری مربوط به نول (خروجی جریان) است و گاهی سوراخ سوم که برای اتصال زمین است، یک پایانهٔ مشترک با بدنهٔ وسیله محسوب میشود.
پرسش و پاسخهای مفهومی
پرسش: چرا گاهی یک پایانه را مشترک مینامیم؟
پاسخ: چون آن پایانه به بیش از یک مسیر یا وسیله متصل است. مثلاً در یک کلید دوسر، یک پایانه به منبع برق و پایانهٔ دیگر به لامپ وصل میشود. در این حالت، پایانهای که به منبع متصل است، برای هر دو وضعیت روشن و خاموش مشترک است و جریان از آن عبور میکند.
پرسش: آیا ممکن است یک پایانه هم ورودی باشد و هم خروجی؟
پاسخ: بله، در برخی مدارها، یک پایانه میتواند نقش ورودی و خروجی را همزمان داشته باشد. برای مثال، در یک ترانسفورماتور کوچک، یک سیم پیچ هم جریان را دریافت میکند (ورودی) و هم پس از تغییر ولتاژ، آن را به مدار بعدی تحویل میدهد (خروجی). اما در بیشتر مدارهای ساده، ورودی و خروجی از هم جدا هستند.
پرسش: چطور بفهمیم کدام پایانه در یک وسیله، مشترک است؟
پاسخ: معمولاً روی بدنهٔ وسایل یا در دفترچهٔ راهنما، پایانهها با علامتهایی مانند حرف C (برای مشترک) یا IN و OUT (برای ورودی و خروجی) مشخص میشوند. در مدارهای ساده، با دنبال کردن مسیر سیمها میتوان فهمید که یک پایانه به چند نقطه متصل است. اگر به بیش از یک نقطه وصل باشد، آن پایانه مشترک است.
آنچه در این مقاله خواندید:
- ترمینال یا پایانه، محل اتصال سیم به مدار است و جریان الکتریکی از آن عبور میکند.
- پایانهها به دو دستهٔ کلی مشترک و غیرمشترک تقسیم میشوند. پایانهٔ ورودی جریان را وارد و پایانهٔ خروجی جریان را خارج میکند.
- پایانهٔ مشترک، نقطهٔ اشتراک دو یا چند مسیر است و پایانهٔ غیرمشترک فقط یک مسیر مشخص دارد.
- تشخیص نوع پایانه به ما کمک میکند تا مدار را درست ببندیم و از اتصالی یا قطعی جریان جلوگیری کنیم.