نگاه ابزاری به انسان: نگرشی که انسان را وسیله‌ای برای تولید، سود و قدرت اقتصادی می‌بیند.

نگاه ابزاری به انسان؛ ارزش واقعی ما چیست؟

نگاه ابزاری چیست و چگونه خود را نشان می‌دهد؟

نگاه ابزاری یعنی وقتی کسی را فقط به خاطر کاری که انجام می‌دهد یا سودی که می‌رساند، مهم بدانیم. در این نگاه، انسان مانند یک خودکار یا یک ماشین حساب می‌شود؛ وقتی کارش را درست انجام داد، از آن استفاده می‌کنیم و وقتی خراب شد یا کهنه شد، آن را دور می‌اندازیم. این طرز فکر، در جاهای مختلفی دیده می‌شود: در مدرسه، در خانواده، در بازار کار و حتی در روابط دوستانه.

برای نمونه، گاهی از دانش‌آموز فقط نمرهٔ خوب می‌خواهند و به فکر و احساس او توجهی نمی‌شود. یا در بعضی خانواده‌ها، از بچه‌ها انتظار دارند همیشه به والدین کمک کنند، اما وقتی خودشان نیاز به کمک دارند، کسی به آن‌ها توجه نمی‌کند. در جامعه هم برخی کارفرمایان، کارگران را فقط یک «دست» می‌بینند که باید تولید کند و اگر کمتر تولید کند، به راحتی او را کنار می‌گذارند.

این نگاه، ریشه در سود و قدرت اقتصادی دارد؛ یعنی هرکس بتواند پول یا جایگاه بیشتری برای دیگران بسازد، ارزشمندتر است. اما آیا ارزش یک انسان فقط به همین چیزهاست؟ خیر، هر انسانی دارای کرامت و شخصیت منحصربه‌فردی است که با هیچ پول یا مقامی قابل اندازه‌گیری نیست.

نمونه‌های روزمره از نگاه ابزاری در زندگی دانش‌آموزی

شاید با خود بگویید این موضوع به من ربطی ندارد، اما بیایید چند مثال ساده را مرور کنیم. فرض کنید در گروه‌های درسی، فقط از یک دوست انتظار داریم جواب تمرین‌ها را بدهد، اما هیچ‌وقت از حال و روز او نمی‌پرسیم. یا معلمی فقط به فکر معدل کلاس است و دانش‌آموزی که نمرهٔ کمتری می‌گیرد را نادیده می‌گیرد، در حالی که شاید او استعداد نقاشی یا ورزش دارد.

در فضای مجازی هم گاهی دیده می‌شود که بعضی افراد فقط به خاطر تعداد لایک یا دنبال‌کننده با هم دوست می‌شوند. این یعنی انسان را به تعداد بازدیدکننده یا تأثیرگذاری‌اش تقلیل می‌دهیم. در چنین شرایطی، اگر کسی لایک کمتری داشته باشد، شاید او را کنار بگذاریم و این یعنی نگاه ابزاری به او داریم.

این نمونه‌ها نشان می‌دهد که نگاه ابزاری فقط به کارخانه و اقتصاد بزرگ مربوط نیست، بلکه در کوچک‌ترین روابط ما هم وجود دارد. پس مهم است که آن را بشناسیم تا بتوانیم درست رفتار کنیم.

پرسش و پاسخ برای درک بهتر